سنتور

سنتور از خانواده سازهای زهی- کوبشی می باشد.و درصدای آن در نتیجه برخورد مضراب با سیم حاصل می شود.اما از آنجا که برخورد مضراب به سیم به صورت زخمه ای نبوده و به صورت ضربه ای است، در زیر مجموعه سازهای زهی –کوبشی قرار می گیرد.

سیم های سنتور به دو دسته سفید و زرد تقسیم می شوند.سیم های سفید بر روی خرک های سمت چپ و سیم های زرد بر روی خرک های سمت راست قرار گرفته اند. بدین ترتیب بر روی هر خرک، چهار سیم همکوک و همصدا قرار گرفته است که در واقع هر چهار سیم صدای یک نت واحد را به گوش می رسانند.صدای سیم های سفید نسبت به سیم های زرد زیر تر است.تعداد سیم های سنتور 72 عدد و تعداد خرک ها در هر ردیف 9عدد می باشد.

سنتور به وسیله گوشیهایی که روی کلاف سمت راست واقع شده اند کوک میشود.نتورنوازی معاصر می توان حبیب سماعی، فرامرز پایور، مجید کیانی، پرویز مشکاتیان، پشنگ کامکار،اردوان کامکار را نام برد.

جعبه صوتی

جعبه صوتی سنتور دو صفحه ی ذوزنقه شکل هستند که با کلاف های چهار گانه ی جانبی به یکدیگر متصل شده اند. معمولا ضلع بزرگ تراین ساز حدود 90 و ضلع کوچک تر آن 36 سانتی متر، و ارتفاع سطوح جانبی هر یک، 6 و قاعده ی آن 26 سانتی متر است.

صفحه رو

این صفحه از مرغوب ترین قسمت چوب انتخاب می شود و دو گل مشبک در طرفین صفحه برای خروج صدا ایجاد می کنند و دو ردیف نه تایی خرک در طرفین صفحه برای عبور سیم ها می گذراند.

پل ها

داخل جعبه صوتی سنتور پل هایی استوانه ای شکل (به قطر یک مداد معمولی)بین صفحات زیر و رو، در محا های معین می چسبانند. وظیفه پل ها این است که فشار صفحه رو را کنترل و از نشست کردن و تغییر شکل یافتن صفحه جلوگیری کنند. پل ها ضمنا در ایجاد تعادل و تن صدای ساز نیز موثرند. محل اتصال پل ها به نسبت موقعیت چوب متفاوت است. در ساخت بعضی سنتورها، به ویژه سنتورهایی که جعبه صوتی شان بزرگ تر است از پل های شانه ای نیز استفاده می شود.

خرک

قطعه کوچک چوبی استوانه ای به ارتفاع تقریبی 2 و قطر5/1 سانتی متر است که ازیک طرف، انتهای پهن و مسطح آن روی صفحه قرار می گیرد و از طرف دیگردارای برش هایی درسطوح جانبی است. روی خرک شیار کم عمقی برای مفتول روی خرک ایجاد می کنند. تعداد خرک های سنتور 18 عدد است که 9 عدد طرف چپ و 9 عدد طرف راست سنتور قرار می گیرند و از روی هر خرک یک گروه چهار تایی سیم که همصدا کوک می شوند می گذرند. بهتر است ارتفاع خرک های طرف راست 2 میلی متر کوتاه تر از خرک های طرف چپ گرفته شود تا سیم های طرف چپ در اصطلاح سوار بر سیم های طرف راست باشند. اگر خرک های طرف چپ در فاصله یک سوم طول سیم ها قرار بگیرند، در جلو ( پوزیسیون دوم) و پشت خرک (پوزیسیون سوم) فاصله اکتاو شنیده می شود و اگر خرک های طرف راست در فاصله یک نهم طول سیم ها قرار بگیرند اکتاو چهارم وسعت سنتور شنیده می شود (پوزیسیون چهارم).

مفتول روی خرک

روی شیار هر خرک مفتولی فلزی از نوع ساچمه به طول 5/1 سانتی متروقطر2میلی متر وجود دارد که مانع تماس سیم با چوب می شود و به این ترتیب صدای سیم ها شفاف تر به گوش می رسد.

 

 

 

کلیدکوک

وسیله فلزی به صورت Ƭ است. قسمتی که در دست قرار می گیرد. ممکن است ازجنس چوب باشد و در انتهای قسمت دیگر، سوراخ کم عمقی به شکل تراش سر گوشی وجود دارد.

شیطانک

دو قطعه چوب باریک وبلند و کم ارتفاع به طول قاعده ی ذوزنقه اند که در طرفین راست و چپ صفحه رویی سنتور چسبانده شده اند و در سطح رویی آنها شیارهای افقی کم عمقی به فاصله یک میلی متر و به تعدادسیم های سنتوربرای عبورهر سیم ایجاد شده اند. در طول این دو شیطانک نیز شیاری وجود دارد که مفتولی فلزی، با همان طول، در آن جای گرفته است. قطر مفتول روی شیطانک یک تا یک و نیم میلی متر است.

سیم گیر

72 مفتول فلزی کوچک (ساچمه) درردیف های چهارتایی به طول 5/2 سانتی متر و قطر 5/1 میلی مترهستند که دربدنه ی کلاف سمت چپ قرار دارند. نیمی از طول هر سیم گیر، داخل چوب کلاف و نیم دیگر آزاد است که گره ی هر سیم جداگانه به هر یکی ازآنها می افتد.

تعداد و جنس سیم ها

سنتور 72 سیم دارد که 36 سیم آن در گروه های چهارتایی روی 9 خرک طرف راست قرار دارند و رنگشان زرد و از آلیاژ مس یا برنج هستند و 36 سیم آن نیز در گروه های چهارتایی روی 9 خرک طرف چپ قرار دارند و رنگشان سفید و فلز فنری هستند و قطر آنها در هر دو طرف 40% است

وسعت

وسعت معمول صدای سنتور یک نت بیشتر از سه اکتاو است و اگر از پوزیسیون چهارم استفاده شود این وسعت بیشتر می شود.

کوک سیم ها

سنتور دارای 27 صدا در سه پوزیسیون است که با توجه به نیاز نوازنده کوک های مختلفی خواهد داشت.

کلید نت نویسی

نت نویسی سنتور با کلید سل خط دوم حامل است.

مضراب

سنتور با دو مضراب چوبی به طول 22 سانتی متر نواخته می شود و هر یک از این مضراب ها از سه قسمت تشکیل شده اند:

  • حلقه ی مضراب حالت نیم دایره دارد و زایده ی کوچکی در انتهای آن وجود دارد و با انگشت های شست و سبابه و میانی دور حلقه را می گیرند.
  • سر مضراب کمی چهن تر ساخته می شود و محل اصابت به سیم هاست. چنان که از چند دهه گذشته معمول شده،سر مضراب را با پارچه ضخیمی ( اصطلاحا نمد) می پوشانند تا صدای گرم و لطیف تری حاصل شود. بهترین چوب برای ساختن مضراب، چوب گردو، شمشاد و آزاد است.

انواع دیگر سنتور

  1. سنتور معمولی، در اصطلاح « سل کوک» دو ردیف 9 تایی خرک در طرفین صفحه دارد که نت « دو» درآن همصدا با «دو» دیاپازون است و ساز استاندارد آموزش و کتابهای درسی است.
  2. سنتور «لا کوک» دو ردیف 9 تایی خرک در طرفین صفحه دارد که نت « دو» درآن همصدا با «ر» دیاپازون است. این سنتور در اندازه ی کوچک تر ساخته می شود و از سازهای انتقالی است، یعنی باید برایش یک پرده پایین تر نت نویسی کرد و برای اجرا در گروه نوازی ها مناسب است.
  3. سنتور باس که جعبه ی صوتی آن بزرگ تراز سنتورمعمولی ست سیم هایی با روکش فلزی در ضخامت های مختلف دارد و ازروی هر خرک دو یا سه سیم می گذرند. صدادهی این سنتور که هنوز در دست تجربه است و عمومیت لازم را نیافته است یک اکتاو بم تر از سنتور معمولی ست.
  4. سنتور کروماتیک: در این نوع سنتور خط ملودی به سختی اجرا می شود و بیشتر برای همراهی در گروه نوازی های بزرگ به کار می رود ووسعت آن برابر با وسعت سنتور معمولی است و خرک های بیشتر برای ایجاد نیم پرده و ربع پرده های اضافی دارد.نت نویسی سنتور کروماتیک با کلید سل است و 30 خرک بزرگ و کوچک برای ایجاد 41 صدا روی صفحه دارد.
  5. سنتور کروماتیک بم (باس) با ساختار سنتور کروماتیک یک پنجم درست (شامل 8 صدا)، از طرف ضلع بزرگ تر خرک هایی اضافه دارد و این صداها با کلید «فا» خط چهارم نت نویسی می شوند. این سنتورجما دارای 35 خرک برای ایجاد 35 صدا روی صفحه است و البته در قسمت صداهای بالا چند خرک کمتر دارد.

 

امکانات اجرایی سنتور

در این ساز، دوبل نت، انواع پاساژهای طولانی، آرپژ، تریل، تکیه ها، امتداد زمان نت هایی با کشش طولانی به وسیله ی مضراب ریز، استاکاتو و بیشتر حالت ها قابل اجرا هستند. سنتور، سازی ست با قابلیت تک نولزی که در گروه نوازی ها نیز جایگاهی مستحکم دارد. گاه سنتور هایی با تعداد بیشتری خرک (12و11و10) نیز به کار گرفته شده که کاربرد آموزشی نداشته است.

 

 

اساتید سنتور آموزشگاه موسیقی چکاد

نشانی: تهران(غرب)، بلوار مرزداران، 

           ابتـدای خیـابـان آریـافــر،

          ساختمان نگین خلیج فارس، طبقه 4 

تلفن : 44245641-44246229 (021)

ایمیل: info@chakadmusic.com