موزشگاه موسیقی چکاد

  • نی

    نی

    نی از سازهای بادی کهن و از جنس گیاه نی است که طول آن از شش گره و هفت بند تشکیل شده است و به همین دلیل آن را نی هفت بند می نامند.

    نی  در اندازه های مختلف تهیه می شود و ساز تک نوازی است. البته در گروه نوازی هم از آن استفاده می شود.

    نی را نمی توان کوک کرد ولی برای تغییر کوک از نی های مختلف در اندازه های مختلف می توان استفاده کرد.

    اجرای تکیه ها، استاکاتو، واخوان ها و آرپژهای کوتاه در این ساز بخوبی قابل اجرا می باشد. نوازندگی در صدای بم نی حجم بیشتر و در صداهای زیر حجم کمتری دارد.

    وسعت نی حدود دو و نیم اکتاو است.

    امکانات اجرایی دستگاه های موسیقی ایرانی از پرده های مختلف نی:

    نی همچون برخی از سازهای بادی انتقالی است، بدین معنا که چون فواصل کروماتیک به طور طبیعی در این ساز وجود ندارد، قابلیت اجرای قطعه با نشانه های تغییر دهنده بسیار و یا اجرای گام ها با تنالیته های مختلف برای آن مشکل و به تعداد مشخصی محدود و یا اینکه اساساً غیر ممکن است، به این علت چنانکه قبلاً گفته شد از طول های متعدد این ساز استفاده می شود که این امکان را به نوازنده می دهد تا بتواند هر دستگاهی را از هر پرده دلخواه و بنا به نیاز بنوازد. مثلاً دستگاه شور را معمولا می توان با نی Do از سه پرده مختلف آغاز کرد، یعنی شور Re، شور Sol، شور La، حال اگر بخواهیم قطعه ای در شور Do برای نی نوشته و اجرا کنیم لازم است تا یک نی انتخاب کنیم که یک پرده بهتر از نی Do باشد، یعنی نی Sib که در این صورت می توان شور Do (با همان انگشت گذاری که برای شور Re در نی  Do به کار برده ایم) و هم چنین شور Fa و شور Sol را با این نی اجرا کنیم.

    برای نوشتن قطعه در گام ها با تنالیته های مختلف برای نی لازم است تا نی Do را مبنای کار قرار دهیم، یعنی اینکه قطعه مورد نظرمان را با توجه به امکانات  نی Do نوشته و در ابتدای خطوط حامل نام نی  مورد استفاده را مشخص کنیم، به این وسیله فواصل نوشته شده برای نی Do با به کار بردن طول های متفاوت نی تغییر کرده و عملاً فواصل طبیعی مورد نظر صدا می دهد.

    دستگاه شور و متعلقات آن:

    برای بررسی امکانات نی از دستگاه اجرایی شور آغاز می کنیم. چنانکه ذکر آن گذشت اجرای دستگاه شور از سه پرده مختلف در هر نی امکان دارد، که این سه پرده در نی Do به شرح زیر است:

    • شور (Re)

    مبنای گام شور چپ کوک (Re)از فاصله دوم بزرگ در منطقه صوتی بم و با فاصله نهم در منطقه صوتی اوج نی (Do) یا هر نی با مبنای مختلف دیگر است.

    طریقه انگشت گذاری این شور در تمام نی ها یکی است اما چون طول های متفاوت در اختیار داریم از این رو عملاً این شور در پرده های متفاوت صدا می دهد.

    متعلقات دستگاه شور:

    در متعلقات دستگاه شور مانند ابوعطا، بیات ترک، افشاری و دشتی و هم چنین دستگاه نوا اختلاف چندانی از نظر گام و مقام وجود ندارد و تنها اختلاف توقف مکرر بر روی نت شاهد و نت ایست آنها و حالت های مخصوص هر یک از متعلقات است. درجه سوم گام شور شاهد بیات ترک، درجه چهارم گام شور شاهد افشاری و ابوعطا و درجه پنجم گام شور شاهد دشتی و کرد بیات و درجه چهارم شاهد دستگاه نوا است.

    مدگردی و نت های متغیر:

    در دستگاه شور همیشه پس از مختصر توقفی در تنالیته اصلی به تنالیته چهارم فوقانی می روند و قسمت مهم نغمه های فرعی این آواز در تنالیته جدید است که در آن درجه دوم و درجه پنجم گام شور حدود ربع پرده پایین می آید، اگر در شور Re باشیم پس از اندکی به شور Sol می رویم و این کار اول به وسیله کرن کردن La صورت می گیرد و اگر زیاد در تنالیته جدید زیاد به طرف زیر و بم برویم Mi هم بمل می شود یعنی علامت عرضی شور Re به شور Sol تغییر می کند و هرگاه خواستیم دوباره به تنالیته اول مراجعه کنیم La را به کار می کنیم . با Mi کرن وارد شور Re می شویم بدین ترتیب نت متغیر در گوشه های: اوج، شهناز، قرچه، گرایلی، مثنوی، سلمک و... درجه پنجم است که حدود ربع پرده پایین می آید، یعنی La کرن می شود، و در گوشه های رضوی، بزرگ، دوبیتی، حسینی، زیرکش سلمک، جواد خوانی و... درجه دوم و پنجم حدود ربع پرده پایین می آید، یعنی Mi بمل و La کرن می شود.

    نغمه بیات ترک (Fa) شورRe:

    نت های متغیر در گوشه شکسته درجه سوم و درجه هفتم گام بیات ترک است که حدود ربع پرده پایین می آید. در مورد فوق نت های متغیر La کرن و Mi بمل می شود. در گوشه دلکش (از بیات ترک با مبنای Fa) به شور Do می رویم با این تفاوت که درجه سوم بیات ترک به حالت خود باقی می ماند، درجه ششم و هفتم گام بیات ترک حدود ربع پرده پایین می آید، در مورد فوق Re کرن و Mi بمل می شود.

    نغمه افشاری (Sol) شورRe:

    نغمه افشاری از درجه هفتم گام شور شروع می شود، درجه ششم افشاری همواره در تغییر است. یعنی گاهی حدود ربع پرده پایین می آید و گاهی به حالت اول بر میگردد. که در مورد فوق Laکرن می شود.

    دیگر از نت ها که در افشاری گاهی تغییر می کنند درجه هفتم است که حدود یک ربع پرده بالا می رود این کار موقعی است که ملودی از روی نت مبنا شروع شده به روی درجه پنجم می آید و آواز از آنجا شروع می شود، ولی همین که وارد دانگ دوم شدیم اگر درجه هفتم نشان داده شود به حالت اصلی برمی گردد. در مورد فوق Si کرن می شود نت های متغیر دیگر نغمه افشاری در گوشه عراق و راک است. در عراق درجه سوم گام افشاری حدود ربع پرده پایین آمده و درجه هفتم حدود ربع پرده بالا می آید در مورد فوق Mi بمل و Si کرن می شود. در راک علاوه بر این دو تغییر درجه ششم گام افشاری نیز حدود ربع پرده پایین می آید که در مورد فوق  Mi بمل، Si کرن و La کرن می شود.

    نغمه دشتی (La) شورRe:

    در نغمه دشتی درجه پنجم گام شور متغیر است، یعنی گاه حدود یک ربع پرده پایین می آید و گاه به حالت اصلی باقی می ماندو در مورد فوق La کرن می شود.

    دستگاه نوا (Sol) شورRe:

    در این نوا که از گام شور Re مشتق شده است، برای گوشه های گوشت، خجسته، مجلسی و برخی دیگر از گوشه ها، درجه دوم و ششم گام نوا حدود ربع پرده پایین می آید. یعنی از شور Re که نوا از آن گرفته شده به شور Sol می رویم، در مورد فوق La کرن و Mi بمل می شود در گوشه عراق درجه سوم گام نوا حدود ربع پرده بالا و درجه ششم آن حدود ربع پرده پایین می آید، در مورد فوق Si کرن و Mi بمل می شود.

    نکته:

    گوشه هایی که در چهارم فوقانی Re قرار دارند به علت نت های la کرن و Si بمل قدری مشکل نواخته می شوند زیرا که باید با یک انگشت حدود ربع پرده La کرن و با انگشت مجاور آن نیم پرده Si بمل را گرفت. نواختن شور از این پرده با نی رایج تر از سایر پرده هاست، اما از لحاظ سهولت در نوازندگی بعد از شور La قرار می گیرد.

    نواختن نغمه های دستگاه شور مانند بیات ترک، افشاری، دشتی، ابوعطا و دستگاه نوا از این پرده بیشتر از دیگر پرده ها متدوال و رایج است و خوب صدا می دهد مگر گوشه هایی که در آن نت های متغیر ذکر شده وجود داشته باشد و بر آنها تأکید شود.

    • شور (Sol)

    مبنای شور راست کوک (Sol) در منطقه صدای غیث و از فاصله دوازدهم درست هر نی است،

    مدگردی و نتهای متغیر:

    درگوشه های اوج، شهناز، قرچه، گرایلی، مثنوی، سلمک، نت Reکرن و در گوشه های رضوی، بزرگ، دوبیتی، حسینی، زیرکش سلمک، جواد خوانی نت La بمل و نت Re کرن می شود.

     نغمه بیات ترک (Sib) شورSol:

    در گوشه شکسته نت های Re کرن، La بمل  و در گوشه دلکش  Sol کرن، La بمل می شود.

    نغمه افشاری (Do) شورSol:

    نت هایی که در افشاری گاهی تغییر می کنند، Re کرن و Mi کرن هستند و در گوشه عراق La بمل و Mi کرن می شود هم چنین در گوشه راک La بمل، Re کرن و Mi کرن می شود.

    نغمه دشتی (Re) شورSol:

    در نغمه دشتی نت متغیر Re کرن است.

    دستگاه نوا (Do) شورSol:

    در گوشه های گوشت، خجسته، مجلسی و برخی دیگر از گوشه ها، نت Re کرن و La بمل، همچنین در گوشه عراق نت های Mi کرن و La بمل می شوند.

    نکته:

    نواختن دستگاه شور از این پرده به علت وجود نت های مجاور La کرن و Si بمل قدری مشکل است. و اجرای گوشه هایی که در چهارم فوقانی شور Sol قرار می گیرند به علت گرفتن نت های La بمل، Si بمل و Re کرن سخت می شود.نواختن شور از این پرده از لحاظ سهولت در نوازندگی بعد از شور La و Re قرار می گیرد.

    • شور (La)

    مبنای شور راست کوک (La)فاصله سیزدهم بزرگ در منطقه صدای غیث نی Do یا هر نی دیگر است.

    چون نت های بالاتر گام این شور در نی از منطقه ای که شروع شده محدود است، لذا در صورت نیاز،  به جای نت های بالاتر که در نی وجود ندارد، از نت های اکتا و پایین تر استفاده می شود، یعنی از نت های صوتی منطقه بم یا اوج.

     مدگردی و نت های متغیر:

    در گوشه های اوج، شهناز، قرچه، گرایلی، مثنوی، سلمک، Miکرن و در گوشهای رضوی، بزرگ، دوبیتی، حسینی، زیرکش سلمک، جواد خوانی و... Si بمل و Mi کرن می شود.

    نغمه بیات ترک (DO) شورLa:

    برای گوشه شکسته، Mi کرن، Si بمل و در گوشه دلکش، La کرن و Si بمل می شود.

    نغمه افشاری (Re) شورLa:

    نت های متغیر در افشاری که گاهی تغییر می کنند Mi کرن و Fa سُری هستند، در گوشه عراق Si بمل و Fa سُری و در راک Si بمل و Mi کرن    و Fa سُری می شود.

    نغمه دشتی (Mi) شورLa:

    در نغمه دشتی Mi کرن نت متغیر است.

    دستگاه نوا (Re) شورLa:

    نت های متغیر در گوشه های گوشت، خجسته، مجلسی و برخی دیگر از گوشه ها  Mi کرن و Si بمل است و در گوشه عراق Fa سُری و Si بمل می شود.

    نکته:

    دستگاه شور از این پرده با نی به راحتی نواخته می شود، هم چنین گوشه هایی نیز  که در چهارم فوقانی شور La قرار می گیرد، به سهولت اجرا می شوند، اما نواختن نغمه های دستگاه شور از این پرده بعد از شور Re قرار می گیرد.

    دستگاه همایون و متعلقات آن:

    همایون نیز مانند شور معمولاً از سه پرده مختلف با نی قابل اجرا است:

    1-همایون (Re):

    همایون چپ کوک (Re) مبنایش از فاصله دوم بزرگ یا نهم بزرگ در منطقه صدای بم و یا اوج می باشد به کارگیری نی های متعدد و انگشت گذاری یکسان در تمام آنها و در نتیجه صدادهی در پرده های مختلف در تابلوی (11) آمده است.

    متعلقات دستگاه همایون:

    از متعلقات همایون نغمه بیات اصفهان و شوشتری است که فرقی از نظر مقام و مایه با هم ندارند،درجه چهارم همایون نت شاهد بیات اصفهان و شوشتری حساب می شود، با توجه به اینکه حالت و تأثیر هر یک متفاوت است.

    مدگردی و نت های متغیر:

    از آنجا که دستگاه های همایون و شور از نظر فواصل، خیلی به هم شباهت دارند، انتقال از یکی به دیگری به راحتی صورت می گیرد، برای رفتن به شور توسط گوشه عشاق و اجرای برخی دیگر از گوشه ها (Fa) بکار می شود و از همایون وارد شوری می شوند که نسبی همایون است، یعنی از همایون (Re) به شور (Re) می روند. تغییر دیگری که در همایون وجود دارد بعد از شوشتری است که در درجه ششم همایون را نیم پرده بالا می بریم و درجه پنجم را حدود ربع پرده پایین آورده و به وسیله گوشه منصوری وارد چهارگاه می شویم، یعنی از همایون Re به چهارگاه (Sol) می رویم، که در مورد فوق نت های متغیر (Si) به کار و (La) کرن می شود.

    نغمه اصفهان (Sol) همایون (Re):

    در نغمه اصفهان نیز رفتن به شور معمول است؛ این تغییر مقام به وسیله گوشه عشاق مجزا می شود. نت متغیر محسوس اصفهان است که نیم پرده پایین می آید تا درجه سوم شور شود. در مورد فوق Fa به کار می شود.

    نکته:

    نواختن همایون و متعلقات آن از این پرده رایج تر از پرده های نی است زیرا اجرای گوشه های همایون به سهولت امکان پذیر و خوب صدا می دهد.

    2- همایون (Sol):

    مبنای نت همایون راست کوک Sol از منطقه صوتی غیث و از فاصله دوازدهم درست هر نی است.

    مدگردی و نت های متغیر:

    برای رفتن به شور توسط گوشه عشاق و اجرای برخی دیگر از گوشه ها  Si بمل و برای رفتن به چهارگاه توسط گوشه منصوری Mi بکار و Re کرن می شود.

    نغمه اصفهان (Do) همایونSol:

    در اصفهان برای رفتن به شور به وسیله گوشه عشاق Si بمل می شود.

    نکته:

    اجرای گوشه های درآمد، چکاوک، لیلی و مجنون، شوشتری، طرز، راز و نیاز و... به علت گرفتن نت های La کرن و Si بکار در نی قدری مشکل است. (نت Si به طور طبیعی در نی کرن می باشد و لازم است که این نت را با فشار دمیدن بیشتری اجرا کنیم تا Si بکار شود) اما گوشه های نی داود، بیداد، بیات راجع، عشاق، بوسلیک... که در منطقه صوتی اوج و بم نی می افتند به راحتی قابل اجرا است. از لحاظ سهولت در نوازندگی نواختن همایون از این پرده بعد از همایون Re قرار می گیرد.

    3-همایون (La):

    مبنای همایون راست کوک (La) از فاصله سیزدهم بزرگ در منطقه صوتی غیث هر نی است. برای نت های بالاتر این گام که نی فاقد آن است از نت های پایین تر که یک اکتاو فاصله دارد استفاده می شود.

    مدگردی و نت های متغیر:

     برای رفتن به شور توسط گوشه عشاق و اجرای برخی دیگر از گوشه ها Do بکار و برای رفتن به چهارگاه توسط گوشه منصوری Fa دیز و  Mi کرن می شود.

    نغمه اصفهان (Re) همایونLa:

    در اصفهان برای رفتن به شور به وسیله گوشه عشاق Do بکار می شود.

    نکته:

    گوشه های درآمد، چکاوک، لیلی و مجنون، شوشتری، طرز، راز و نیاز و... از این پرده به راحتی اجرا می شود، اما اجرای گوشه های نی داود، بیداد، بیات راجع، عشاق، بوسلیک و... به علت گرفتن Do و دیز در منطقه صوتی بم و اوج ایجاد کردن Mi بکار مشکل است. از نظر سهولت در نوازندگی بعد از همایون (Re) و (Sol) همایون (La) قرار می گیرد.

    دستگاه ماهور:

    دستگاه ماهور به طور معمول از سه پرده متفاوت با نی نواخته می شود.

    1-ماهور (Do):

    مبنای ماهور چپ کوک (Do) از فاصله پانزدهم درست در منطقه صدای غیث نی است. از آنجا که نت های بالاتر این گام در صدای غیث و پس غیث محدود به چند نت می باشد در صورت نیاز به نتهای بالاتر از نت های اکتا و پایین تر استفاده می شود.

    مدگردی و نت های متغیر:

    برای اجرای گوشه شکسته، درجه سوم ماهور حدود یک ربع پرده پایین آمده و اگر هم لازم شود، درجه هفتم هم نیم پرده پایین می آید. در مورد فوق Mi کرن و Si بمل می شود.در دلکش که از گوشه های شور است دستگاه ماهور تغییر مقام پیدا می کند.و به شوری می رود که مبنای آن درجه پنجم ماهور است، یعنی از ماهور Do به شور Sol می رویم، با این تفاوت که درجه سوم ماهور به حالت خود باقی می ماند. نت های متغیر ماهور درجه ششم است که حدود ربع پرده پایین می آید و درجه هفتم که آن هم نیم پرده پایین می آید. در مورد فوق La کرن وSi بمل می شود. در گوشه عراق درجه سوم، گام ماهور نیم پرده پایین می آید که در مورد فوق Mi بمل می شود. و در گوشه راک درجه سوم گام ماهور نیم پرده و درجه ششمم حدود ربع پرده پایین می آید در مورد فوق Mi بمل و La کرن می شود، از گوشه های عراق و راک می توان به علت شباهت، به دستگاه همایون و یا نغمه اصفهان رفت.

    نکته:

    باید توجه داشت که نت های Mi و Si بطور طبیعی در نی کرن هستندو در ماهور Do لازم است با فشار دمیدن بیشتری اجرا شوند تا بکار صدا بدهند. گوشه های دستگاه ماهور از این پرده به راحتی اجرا می شود، مگر در گوشه دلکش که به علت نتهای La کرن و Si بمل قدری مشکل می شود. نواختن ماهور از این پرده رایج تر از دیگر پرده های نی است.

    2-ماهور (Fa):

    مبنای گام ماهور راست کوک (Fa) از منطقه صدای بم و یا اوج و از فاصله چهارم درست و یا پانزدهم درست هر نی است.

    مدگردی و نت های متغیر:

    در گوشه شکسته نت های متغیر La کرن و Mi بمل و در دلکش Re کرن و Mi بمل  و در عراق  La بمل و در راک La بمل Re کرن می شود.

    نکته:

    اجرای گوشه های شکسته، دلکش، عراق و راک از این پرده بانی به علت نت های Si بمل، La کرن و یا La بمل، Re کرن و Mi بکار قدری مشکل استو لازم است  نت Mi را با فشار دمیدن بیشتری اجرا کنیم تا Mi بکار شود، در غیر این صورت به جای ماهور، نغمه بیات ترک (Fa) (شورRe) صدا می دهد. نواختن ماهور از این پرده از لحاظ سهولت در نوازندگی بعد از ماهور Do قرار می گیرد.

    مدگردی و نت های متغیر در دستگاه راست پنجگاه (Fa):

    نت های متغیر در گوشه های زنگ شتر، پروانه و نغمه، درجه هفتم گام است که نیم پرده پایین می آید یعنی Mi بمل می شود. در گوشه روح افزا و نیریز درجه هفتم نیم پرده و درجه سوم حدود ربع پرده پایین می آید و Mi بمل و La کرن شده و به مایه اصلی مراجعه می شود. گوشه های پنجگاه و سپهر حالت درآمد نوا را دارد، بعد از این دو گوشه، عشاق نواخته می شود که گوشه مشترک هر دو دستگاه نوا و راست پنجگاه است، همچنین محل تبدیل راست پنجگاه به نوای پنجم فوقانی، یعنی نوای Do است که نت های متغیر آن Mi بمل و La کرن می شود.

    پس از آن با اجرای گوشه زابل می توان وارد سه گاه شد، یعنی از راست پنجگاه Fa به سه گاه Fa می رویم. نت های متغیر آن عبارتند از، Re کرن و Mi بمل و La کرن. سپس به وسیله گوشه قرچه وارد شور Do می شویم که علاوه بر Re کرن و Mi بمل نت های لاوسی نیز بمل می شوند. بعد از آن با اجرای دو گوشه مبرقع و سپهر دوباره به راست پنجگاه بر میگردیم. سپس به وسیله گوشه های نهیب و عراق که شاهد هر دو منطبق بر مبنای راست پنجگاه است ولی سوم آنها کوچک می شود، یعنی La بمل، وارد ماهور می شویمسپس به وسیله نوروز عرب و نوروز خارا و نوروز صبا که همگی حالت راک دارند می توان به همایون وارد شد؛ همایونی که مبنای آن درجه پنجم راست پنجگاه است، یعنی همایون Do که نت های متغیر آن Re کرن Mi بکار و La بمل می شود، بعد از آن بعضی گوشه های دیگر همایون از قبیل نفیر و ابوالچپ و راوندی و لیلی و مجنون و طرز نواخته می شود و به راست پنجگاه مراجعه می کنیم پس دوباره راک اجرا می شود. با توجه به اینکه در گوشه راک و در همایون بیشتر در دانگ اول هستیم و دانگ اول همایون دارای همان فواصل دانگ دوم چهارگاه است، می توان به چهارگاه هم رفت، یهنی از همایون Do به چهارگاه Fa که نت های متغیر آن Sol کرن و La بکار است آنگاه به همایون و سپس به راست پنجگاه وارد شد. دیگر از گوشه های راست پنجگاه ماوراء النهر است که مانند افشاری است و مبنایش با مبنای راست پنجگاه یکی است و به گوشه شکسته هم شباهت دارد که نت های متغیر آن نسبت به  گام راست پنجگاه La کرن، Re کرن یا بکار و Mi بمل است، بعد از آن مجدداٌ به مقام اصلی مراجعت می شود.

    3-ماهور (Sol):

    مبنای گام ماهور راست کوک (Sol) فاصله پنجم درست، در منطقه صوتی نی Do یا هر نی دیگر است. از این پرده نواختن راست پنجگاه با نی نیز متدوال می باشد.

    مدگردی و نت های متغیر:

    نت متغیر در گوشه شکسته از این پرده Si کرن و Fa بکار و در گوشه دلکش Mi  کرن و Fa بکار  و در عراق Si بمل  و در راک Si بمل و Mi کرن می شود.

    نکته:

    در ماهور Sol نیز باید در رعایت دو نت Mi و Si بکار دقت کردو از این پرده گوشه های شکسته، دلکش، عراق و راک به راحتی قابل اجرا است، از لحاظ سهولت در نوازندگی نواختن ماهور از این پرده به بعد از ماهور Do و Fa قرار می گیرند.

    دستگاه سه گاه:

    دستگاه سه گاه معمولاً با نی از دو پرده مختلف اجرا می شود.

    1-دستگاه سه گاه (Do):

    دستگاه سه گاه معمولاً با نی از دو پرده مختلف اجرا می شود.

    1-سه گاه (Do):

    مبنای گام سه گاه چپ کوک (Do) از بمترین نت منطقه صوتی بم یا یک اکتاو بالاتر آن یعنی فاصله هشتم، درست در منطقه صوتی اوج است.

    مدگردی و نت های متغیر:

    نت های متغیر سه گاه در گوشه های مخالف و مغلوب است که در آن درجه هفتم حدود ربع پرده بالا و درجه سوم حدود ربع پرده پایین می آید، در مورد فوق Si کرن و Mi بمل می شود، در هنگام مراجعت به سه گاه ابتدا درجه هفتم حدود یک ربع پرده پایین می آید.

    نکته:

    نواختن سه گاه از این پرده با نی به علت نت های La کرن و Si بمل قدری مشکل است. در اجرای گوشه های مخالف و مغلوب که Si کرن می شود، با توجه به اینکه این نت به طور طبیعی روی نی وجود دارد، قدری راحت تر نواخته می شود. از نظر سهولت در نوازندگی نواختن سه گاه از این پرده بعد از سه گاه Sol قرار می گیرد.

    2-سه گاه (Sol):

    مبنای سه گاه راست کوک (Sol) از فاصله دوازدهم درست در منطقه صوتی غیث هر نی است.

    مدگردی و نت های متغیر:

    نت های متغیر در گوشه های مخالف و مغلوب Fa سُری و Si بمل است.

    نکته:

    با توجه به اینکه می توانیم Fa سُری را به طور طبیعی روی نی داشته باشیم، گوشه های مخالف و مغلوب نیز از این پرده به سهولت نواخته می شود، دستگاه سه گاه از این پرده با نی رایج و متدوال بوده و به راحتی قابل اجرا است.

    دستگاه چهارگاه:

    به طور معمول چهارگاه در نی از دو پرده مختلف اجرا می شود.

    1-چهارگاه (Re):

    مبنای چهارگاه چپ کوک (Re) از فاصله شانزدهم بزرگ در منطقه صوتی غیث نی Do یا هر نی است.

    مدگردی و نت های متغیر:

     درجه ششم چهارگاه درجه دوم یا نت شاهد همایون است. توقف روی درجه ششم چهارگاه به مخالف موسوم است که حالت همایون دارد، زیرا که دانگ دوم چهارگاه مساوی دانگ اول همایون است و از آنجا می توانیم به همایون وارد شویم، یعنی از چهارگاه Re به همایون La، نت های متغیر آن درجه دوم گام چهارگاه است که حدود ربع پرده به طرف بالا و درجه سوم که نیم پرده به طرف پایین می آید. در مورد فوق، Mi بکار و Fa بکار می شود.در گوشه حصار گام چهارگاه به یک پنجم بالا انتقال می یابد، یعنی از چهارگاه Re در حصار به چهار گاه La می رویم که در آن درجات گام اصلی به این صورت تغییر می کنند: درجه چهارم نیم پرده به طرف بالا، درجه سوم حدود ربع پرده طرف پایین و درجه دوم حدود ربع پرده به طرف بالا می آید. در موقع نواختن حصار معمولاً تمام درجات، مایه پنجم فوقانی را نشان نمی دهند، در مورد فوق Sol دیز و Fa سُری می شود.

    در گوشه مویه، گام چهارگاه به یک چهارم بالا انتقال می یابد، مثلاً اگر چهارگاه Re بنوازیم در گوشه مویه به چهارگاه (Sol) می رویم که نت های گام اصلی بدین صورت تغییر می کنند: درجه پنجم حدود ربع پرده پایین و درجه ششم حدود ربع پرده به طرف بالا و درجه هفتم نیم پرده پایین می آید، در موقع نواختن مویه معمولاً تمام درجات مایه چهارم فوقانی را نشان نمی دهند، در مورد فوق La کرن و Si بکار می شود.

    نکته:

    نواختن دستگاه چهارگاه از این پرده با نی معمول و رایج است، البته اجرای گوشه مویه به علت نیاز به گرفتن نت La کرن و ایجاد نت Si بکار، هم چنین در همایون به علت نیاز به ایجاد نت Mi بکار قدری مشکل می شود، اجرای حصار نیز به علت گرفتن نت Sol دیز مشکل می شود.

    2-چهارگاه (Sol):

    مبنای چهارگاه راست کوک Sol از فاصله پنجم درست در منطقه صوتی بم و یا دوازده درست در منطقه صوتی اوج است.

    مدگردی و نت های متغیر:

    برای رفتن به همایون La بکار و و Si بمل می شود و در گوشه حصار، Si کرن و Do دیز می شود و در گوشه مویه Re کرن و  Mi بکار می شود.

    برای نوازنده نی اجرای چهارگاه از این پرده به علت نیاز به ایجاد نت های La کرن و Si بکار قدری مشکل است. اما اجرای حصار و انتقال به همایون راحت تر است. از لحاظ سهولت در نوازندگی نواختن چهارگاه از این پرده بعد از چهارگاه Re قرار می گیرد.

    آشنایی با استاد نی آموزشگاه موسیقی چکاد

نشانی: تهران (غرب)، بلوار مرزداران، ابتدای بلوار شهید سرتیپ بهرام آریافر،نبش خیابان خلیج فارس، پلاک 10، ساختمان نگین خلیج فارس،  واحد 7

تلفن : 44245641-44246229 (021)

ایمیل: info@chakadmusic.com

اینستاگرام آموزشگاه موسیقی چکاد   گوگل پلاس آموزشگاه موسیقی چکاد   کانال ویدئوهای آموزشگاه موسیقی چکاد در آپارات

 

logo-samandehi