ساز

  • تمبک

     تمبک 

    تمبک (تنبک، دمبک، دنبک یا ضَرب) یکی از سازهای کوبه ای ایرانی است. این ساز پوستی،از نظر سازشناسی جزء طبل‌های جام‌شکل محسوب می‌شود که از این خانواده می‌توان به سازهای مشابه مانند داربوکا در کشورهای عربی وترکیه اشاره نمود.

    بدنهٔ تنبک را در گذشته از جنس چوب، سفال و گاهی هم فلز می‌ساختند، لیکن امروزه از جنس چوب می‌سازند.

    تنبک از قسمت‌های : پوست -دهانه ی بزرگ - گلویی (نفیر) و دهانه کوجک (کالیبر) تشکیل شده است.

     اساتید دف و تمبک(تنبک) آموزشگاه موسیقی چکاد

  • سرفصل های این دوره ی ساعتی با موسیقی

    سلسه برنامه های ساعتی با موسیقی این دوره از تاریخ ۱۹ - ۲۵ شهریور برگزار میشود جهت هماهنگی

    با دفتر آموزشگاه چکاد تماس بگیرید

    آموزشگاه موسیقی چکاد در راستای فعالیت های فرهنگی خود  سلسله برنامه های ساعتی با موسیقی را برگزار می کند

    در این مجموعه کارگاه ها  که به صورت هفتگی و برای سازهای مختلف برگزار  می شود علاقه مندان هنر موسیقی ،  ساز مورد علاقه شان  را می شنوند، به صورت علمی با آن آشنا می شوند و نکات اولیه و کلیدی در مورد فراگیری آن را می آموزند.

    این کارگاه ها برای آشنایی بیشتر علاقه مندان، با موسیقی  و آداب و روش های یاد گیری آن برگزار می شود.

    شرکت در برنامه های « ساعتی با موسیقی » برای عموم آزاد است و به صورت رایگان می باشد.


  • سه تار

     

    سه تار

    سه‌تار از سازهای زهی – زخمه ای موسیقی ایرانی است که در ساخت آن از چوب، فلز و زه یا نخ نایلون استفاده می شود. نوازنده سر انگشتهای دست چپ را در طول دسته روی دستان ها حرکت می دهد و با ناخن انگشت سبابه ی دست راست به سیم ها زخمه می زند. این ساز، دارای ۴ سیم(از دوره قاجار به بعد)از جنس فولاد و برنج است که به موازات دسته، از کاسه تا سرپنجه کشیده شده‌اند.  سه تار را ازخانواده ی تنبور دانسته اند ولی  امروزه در مقایسه، به تار نزدیک تر است و معمولا نوازندگان تاربا نواختن سه تارنیز آشنا هستند.این ساز را در حالت نشسته به صورت افقی روی ران پا قرارمی دهند، به نحوی که دسته آن در طرف چپ وکاسه درطرف راست نوازنده قرار می گیرد. سه تار در گذشته دارای سه سیم بوده ولی بعدها سیم چهارمی نیز بدان افزوده شد که به صورت جفت با سیم سوم بسته میشود و با فاصله اکتاو یا چهارم درست و به  ندرت با فواصل دیگر با این سیم کوک می شود. سه تار از جمله سازهای دستان بندی شده است و دارای 25 یا 26 پرده از جنس روده‌ی حیوانات یا ابریشم است. صدای آن ظریف و کم حجم گستره صوتی آن همانند تار و نزدیک به ۳ اکتاو است. 

     

    کاسه طنینی ساز سه تار

     

    کاسه، گلابی شکل و از جنس چوب است و روی دهانه ی آن، صفحه چوبی قراردارد.

     

    کاسه را گاه یک تکه و گاه از ترک های به هم متصل شده ی چوب می سازند و به منطور زیبایی گاه طرح هایی با صدف یا استخوان بر روی آن نصب می کنند.

     

    صفحه ی رو

     

    صفحه روی سه تار از جنس چوب است و معمولا سوراخ های کوچکی روی ان ایجاد می کنند که خروج صدا را از کاسه ی طنینی ممکن می سازند.

     

    خرک ساز سه تار

     

    خرک نیز از جنس چوب و به طول تقریبی 4 سانتی متر و ارتفاع تقریبی 7 میلی متراست و سطح زیرین مسطح آن برروی صفحه قرار می گیرد. روی خرک شیارهای کم عمقی ایجاد می کنند که سیم ها از روی آنها عبور می کنند و از هم جدا نگه داشته می شوند.

     

    دسته ساز سه تار

     

    دسته ی سه تار در مقایسه با کاسه ی آن باریک تر اسن و به صورت لوله ای توپر به قطر تقریبی 5/2 و طول 45 تا 50 سانتی متر از چوب ساخته می شود. روی دسته (که انگشت گذاری می شود) مسطح و پشت آن نیم دایره است و دستان ها در طول دسته بسته می شوند. دسته ی سه تار از یک طرف به کاسه و از طرف دیگر به سرپنجه متصل است. گاه برای زیبایی تزییناتی با استخوان در طول دسته صورت می گیرد.

     

    سرپنجه ساز سه تار

     

    سرپنجه در ابتدای طول دسته و از جنس چوب است که چهار عدد گوشی، دو به دو در طرفین آن قرار گرفته اند. گاه داخل سرپنجه را به طرف بیرون خالی می کنند و سیم ها مثل سیم های تار بسته می شوند. گاه نیز ممکن است سرپنجه در ادامه ی دسته توپر ساخته شود. در این صورت سیم ها به طرف بیرون سرپنجه به دور گوشی ها بسته می شوند.

     

    گوشی ها ساز سه تار

     

    گوشی ها از جنس چوب به صورت میخ سرپهن ساخته می شوند. انتهای گوشی که باریک تر است در قسمت توپر چوب سر پنجه فرو می رود و قسمت پهن گوشی که هنگام کوک کردن ساز در دست چپ نوازنده به چپ و راست گردانده می شود بیرون از سرپنجه است و سیم ها به دور انتهای باریک آن پیچیده می شوند. در این صورت بین دسته و سرپنجه، چند میلی متر بالاتر ازشیطانک، زهی از جنس دستان ها چند دورروی سیم ها می بندند تا از جابجا شدن آنها از روی شیطانک جلوگیری شود. همان طور که گفته شد در ساخت بعضی سه تارها توی جعبه ی سر پنجه را خالی می کنند و مثل تار، یک سر و تر را به انتهای گوشی که در جعبه ی سر پنجه قرار دارد متصل می کنند.

     

    شیطانک ساز سه تار

     

    قطعه چوب باریک و کم ارتفاعی است به عرض دسته و ارتفاع 4 میلی متر، با شیارهای کم عمق که بین دسته و سرپنجه قراردارد و سیم ها هر یک از درون یکی از این شیارها می گذرند و به طرف گوشی می روند.

     

     

     

    دستان ها 

     

    دستان بندی سه تار درست مانند تار، و جنس دستا نها از زه یا نخ نایلون است. سه تار نیز معمولا 28 دستان دارد که در گروه های چهارتایی و سه تایی بسته می شوند

     

    سیم گیر 

     

    قطعه ای است کوچک از جنس چوب و گاه استخوان که در انتهای بدنه ی کاسه نصب می شود و گره سیم ها به شیارهای روی آن می افتند.

     

    تعداد و جنس سیم های ساز سه تار

     

    سه تار دارای 4 سیم فلزی با ضخامت های مختلف است. می گویند سیم چهارم (بم) رادرویشی سه تارنوازبه نام مشتاق علی شاه به آن اضافه کرده است و نوازندگان قدیمی این سیم را به نام مشتاق می شناسند. قطر سیم های اول و دوم 20%، سیم زرد22% و سیم بم 38% یا 36% است.

     

    وسعت

     

    وسعت معمول صدای سه تار نزدیک به سه اکتاو است.

     

    کوک سیم ها

     

    کوک سیم ها برای نواختن مقام های موسیقی ملی می تواند متغیر باشد(به ویژه سیم های سوم و چهارم).

     

    کلید نت نویسی

     

    نت نویسی سه تار با کلید سل خط دوم حامل است.

     

    مضراب  سه تار

     

    سه تار را با ناخن انگشت سبابه ی دست راست می نوازند. گاه از ناخن مصنعی و یا حلقه ای که زایده ای از جنس شاخ یا نایلون درون آن قرار دارد و در انگشت سبابه قرار می گیرد نیز استفاده می شود.

     

    ویژگی های دیگر ساز سه تار

     

    در سه تار نیز از علایم قراردادی خاصی برای مضراب زدن و اجرای دیگر حالت ها استفاده می شود( نگاه کنید به قسمت علایم معمول در تار) با این تفاوت که، برعکس تار، مضراب راست (˄) ازپایین به طرف بالا، و مضراب سمت چپ (˅) از بالا به طرف پایین نواخته می شوند.

     

    سه تار نیز در تک نوازی و گروه نوازی استفاده می شود و از امکانات اجرایی تار برخوردار است.

    از جمله اساتید معاصر سه تار نوازی می توان به اساتیدی چون:احمد عبادی،سعید هرمزی، یوسف فروتن، محمدرضا لطفی،حسین علیزاده ،جلال ذوالفنون وداریوش طلایی اشاره کرد.

     

    اساتید سه تار در آموزشگاه موسیقی چکاد

  • کمانچه

     

    کمانچه

    از سازهای زهی آرشه ای مقید استشکم ساز کروی و توخالی است که مقطع نسبتاً کوچکی از آن در جلو به دهانه‌ای اختصاص یافته و

    روی دهانه پوست کشیده شده و بر روی پوست، خرکی تقریباً شبیه به خرک تار و نه کاملاً عمود بر سیم‌ها قرار گرفته‌است. دسته فاقد پرده

    می‌باشد.

    سر ساز متشکل است از جعبهٔ گوشی‌ها که در دو طرف آن هر یک دو گوشی کار گذاشته شده و یک قبه که در بالای جعبه قرار گرفته‌است. طول

    ساز تا سر قبه حدود ۸۰ سانتی‌متر است.

    درگذشته این ساز بدون سیم گیر که به شکل کنونی وجود دارد بوده است در گذشته سیم‌ها مستقیماً به ساز وصل می‌شدند همانند سه تار یا

    به وسیله قطعه فلزی سیم هابه آن ربط داده می‌شد. پس از ورود ویلن به ایران، تاندون ویلن (پیچ‌های کوچک تنظیم کوک) به سیم گیر اضافه شد

    تا نوازنده بتواند ساز را دقیق کوک کند.

    تا پیش از ورود ویلن به ایران، جنس سیم‌های کمانچه ابریشمی یا از روده تابیده شده حیوانات بود و توانایی گرفتن کوک بالا را نداشت. پس از ورود

    ویلن به ایران، سیم‌های ویلن جایگزین سیم‌های کمانچه شد.

     کمانچهٔ امروزی دارای ۴ سیم می‌باشد. کمانچه در زمان قدیم تنها سه سیم داشته و پس از ورود ویولن به ایران به تقلید از آن سیم چهارم به آن

    افزوده شده‌است.

    اساتید کمانچه آموزشگاه موسیقی چکاد

  • نی

    نی

    نی از سازهای بادی کهن و از جنس گیاه نی است که طول آن از شش گره و هفت بند تشکیل شده است و به همین دلیل آن را نی هفت بند می نامند.

    نی  در اندازه های مختلف تهیه می شود و ساز تک نوازی است. البته در گروه نوازی هم از آن استفاده می شود.

    نی را نمی توان کوک کرد ولی برای تغییر کوک از نی های مختلف در اندازه های مختلف می توان استفاده کرد.

    اجرای تکیه ها، استاکاتو، واخوان ها و آرپژهای کوتاه در این ساز بخوبی قابل اجرا می باشد. نوازندگی در صدای بم نی حجم بیشتر و در صداهای زیر حجم کمتری دارد.

    وسعت نی حدود دو و نیم اکتاو است.

    آشنایی با استاد نی آموزشگاه موسیقی چکاد

  • ویولن

     

    ویولن

    ویولن یک ساز زهی و آرشه‌ای است و کوچک‌ترین عضو سازهای زهی آرشه‌ای  محسوب می شود.ویولن دارای چهار سیم است که کوک آن ها از زیر به بم به ترتیب می (سیم اول)، لا (سیم دوم)، ر (سیم سوم)، سل (سیم چهارم ) می باشداصوات سیم‌های مجاور نسبت به‌یکدیگر فاصله پنجم درست تشکیل می‌دهند.ویولن از جمله سازهای بدون دستان (پرده) می باشد و به همین دلیل  قادر است تمام فواصل کروماتیک و کوچک‌تر از آن و  همچنین فواصل کروماتیک مخصوص موسیقی ایرانی را نیز اجرا نماید.

     ویلن حدود1550 م. با اقتباس از فیدل (کمانچه) ، ربک و (( لیردابراچیو)) ی قرون وسطی ابداع شد. جزئیات تکامل این سازکاملا روشن نیست اما ویلن های اولیه هم دارای چهارسیم، گوشی کوک در کنار دسته، جدارهای کنگره دارو شیارهای صوتی F مانند بودن و اختلاف زیادی با ویولن های امروزی نداشتند.درایتالیا از قرن شانزدهم ساختن ویولن آغاز شد و بعدها توسط استرادیواری(stradivari) گوارنری(Guarneri) وآماتی(Amati) به اوج شکوفایی خود رسید. درطول قرن هجدهم نوازندگان چیره دست و آهنگسازانی چون ویوالدی و تارتینی، گستره وسیعی به تکنیک نواختن این سازبخشیدند.

     

    ویولن درمحدوده ی سوپرانوی بخش سازهای زهی آرشه ای است و هنگام نواختن، آن را روی شانه چپ می گذارند و با سمت چپ چانه، و از قسمت پایین با بازو و دست چپ، آن را ( از گردن ساز) نگه می دارند. تمام تکنیک ها و افکت های رنگی گفته شده، در این ساز قابل اجرا هستند.

     

    کوک، محدوده صوتی و انگشت گذاری ویولن

     موسیقی برای ویولن در کلید سل نوشته می شود. اعداد رومی بالای خطوط حامل در شکل زیر، نشان دهنده سیم های ویولن هستند.

     محدوده صوتی ویولن

     محدوده کاربذد ویولن (بدون استفاده ازهارمونیک ها) ازG تا E7 است اما در موسیقی های تک نوازی یا در ارکستر مجلسی تا B یا حتی بالاتر ازآن نیز امکان پذیر است. باید توجه داشت که کنترل کوک دقیق در محدوده ی خیلی بالا در هر نوع ساز زهی مشکل است. در دوره ی کلاسیک، محدوده ویولن تا A بود. بعد از پوزیسیون هفتم، جایی که نت (لا) بالاترین نت است فضای بین انگشت ها کوچک تر می شود.

     

    انگشت گذاری ویولن

     

    انگشت گذاری برای پنج پوزیسیون اول در ویولن مطابق این نمودار است:

    توجه داشته باشید که نت G سیم دست باز تا C# فقط در یک سیم قابل دسترسی هستند. از نت D4 هر نت می تواند روی بیشتر از یک سیم نواخته شود.

    مثلا D4 را می توان با سیم دست بازیا با انگشت چهارم روی سیم G درپوزیسیون اول نواخت. همچنین می توان با انگشت سوم روی سیم G در پوزیسیون دوم، یا با انگشت دوم روی سیم G در پوزیسیون سوم و یا با انگشت اول روی سیم G در پوزیسیون پنجم نواخت.

    اگرآهنگساز یا ارکستراتور(تنظیم کننده ی اثر برای ارکستر) با انگشت گذاری سازآشنایی کامل داشته باشد، برای تولید تمبر(رنگ صوتی) خاص در اثر، انگشت گذاری را در پارتیتور مشخص می کند. تولید تمبر خاص، به این شکل است که مثلا سیم های دست باز صدای خاصی دارند و در قطعات با تمپوی سریع، ترکیب نت های سیم های دست باز و گرفته شده، صدای نا موزونی نمی دهند. اما در قطعات با تمپوی کند و تاثیرگذار، آهنگساز خواهان آن است که تمام تن ها رنگ یکسانی داشته باشند.

    نواختن روی یک سیم در ساز ویولن

    اگر آهنگساز و یا ارکستراتور نیاز داشته باشد بخشی منحصراَ روی یک سیم نواخته شود ، آن بخش باید واژه SUL به اضافه­ی نام سیم ذکر شوند. مثلا  sul D یا sul A. فرانسوی ها بیشتر ترجیح میدهند از اعداد رومی استفاده کنند و این قاعده برای تمام سازهای این خانواده صدق میکند.

    سیم سل(G) ویولن

    سیم سل ضخیم ترین و رساترین سیم از چهار سیم ویولن است و همانطور که نوازنده به پوزسیونهای بالاتر در این سیم می رود ، به علت کوتاه تر شدن ویبراسیون صدا فشرده تر می شود.

    سیم لا(A)ویولن

    ویژگی های صدای سیم لا در پوزسیون اول بسیار چشمگیر و مورد توجه است. این سیم در پوزسیونهای بالاتر شفافیت و قدرت خود را از دست میدهد. پوزسیونهای بالاتر برای قسمتهای تغزلی مناسب اند و اگر در آنها شفافیت و درخشندگی مورد نظر باشد نوازنده باید از سیم می ( E ) برای بقیه قسمت استفاده کند.

     اجرای آکوردهای چند صدایی( multiple stops) در ساز ویولن

    در کارهای ارکستری معمولا راحت ترین آکورد های دوتایی استفاده می شوند. بویژه برای افکت های آکوردی یا قطعات پرصدا. از آنجا که ارکستر سمفونیک حداقل شانزده ویولن اول و چهارده ویولن دوم دارد قسمتهایی که برای یک نوازنده نواختن آن مشکل است با divisi آسان می شوند.

    هارمونیک ها(harmonics)

     

    گاهی اوقات در یولن تنها و موسیقی مجلسی آهنگساز از نوازنده میخواهد تا هارمونیک های مصنوعی متفاوت با آنچه در بخش کل سازهای زهی بحث شد تولید کند. این روش به ندرت در کارهای ارکستر استفاده میشود زیرا تنهای تولید شده در این روش ضعیف اند. از آنجا که تولید هارمونیک های مصنوعی در بحث زیر آسانترین راه برای نواختن است این روش در پارتیتورهای ارکستری بیشتر دیده می شود.

     

     

     

     

    از نوازندگان مطرح ویولن می توان به آنتونیو ویوالدی (۱۷۴۱-۱۶۷۸) ، نیکولوپاگانینی( ۱۷۸۲- ۱۸۴۰) و یهودی منوهین(۱۹۱۶ -۱۹۹۹) اشاره کرد.

    آشنایی با استاد ویولن آموزشگاه موسیقی چکاد

نشانی: تهران(غرب)، بلوار مرزداران، 

           ابتـدای خیـابـان آریـافــر،

          ساختمان نگین خلیج فارس، طبقه 4 

تلفن : 44245641-44246229 (021)

ایمیل: info@chakadmusic.com