زهی

  • پیانو

     

    پیانو

    پیانو از سازهای زهی – کوبشی  میباشد که با ضربه چکش بر روی سیم به صدا در می آید و به دلیل آنکه  برخورد مضراب به سیم به صورت زخمه ای نبوده و به صورت ضربه ای است، در زیر مجموعه سازهای زهی –کوبشی قرار می گیرد.

    پیانو از نظر شکل جعبه صدادهی(جعبه رزونانس) دو نوع است :

    1 – گرند پیانو(GRAND PIANO)

    2- پیانو دیواری(VERTICAL PIANO)

    در ضلع جلوی نوازنده ردیف کلاویه ها قرار دارد.هر کلاویه از داخل پیانو به یک چکش متصل است که پس از برخورد چکش به سیم مربوطه صدای آن سیم حاصل می شود.

    جلوی پای نوازنده دو یا سه پدال تعبیه شده است.

    به علت وسعت صدای پیانو ، نت نویسی آن بر روی دو خط حامل صورت میگیرد که حامل زیرین با «کلید فا» برای اجرای دست چپ  و حامل بالایی  با «کلید سل» برای اجرا با دست راست اختصاص یافته است.

    پیانو دارای 88 کلاویه می باشد و تمام صداهای کروماتیک  در یک گام موسیقی کلاسیک غربی را دارا می باشد.

    اساتید پیانو در آموزشگاه موسیقی چکاد

  • عود

     

    بربَط

    بربَط یا عود سازی زهی است که در خاورمیانه و کشورهای عربی رایج است و از قدیمی‌ترین سازهای شرقی و ایرانی به شمار می‌رود. چون سطح ساز بربط از چوب پوشیده شده بود، اعراب آن را عود نامیدند.(العود در زبان عربی به معنای چوب است)

    اصولا بربط یا همان عود در اندازه‌های مختلف ساخته می‌شود که اندازه متداول و معمول همان عودهای ساخت ایران است. نمونه‌های ساخت کشورهای عربی دارای کاسه‌ای بزرگ و عودهای ترکیه کوچک و عودهای ایرانی متوسط است.در قدیم بربط را دو نوع به حساب می‌آوردند: یکی‌ بربط‌ با کاسه‌ٔ‌ بزرگ‌ و دسته‌ٔ کوتاه‌ و دیگر با کاسهٔ کوچک‌ اما دستهٔ‌ بزرگ. امروز به‌ اشتباه‌ ساز دسته‌ بلند را بربط‌ و ساز دسته‌ کوچک‌ را عود می‌نامند. در حالی‌ که‌ اینگونه‌ نیست‌ و براساس‌ تحقیقاتی‌ که‌ انجام‌ شده  هر دو عود یا همان‌ بربط‌ هستند و از یک‌ ساختمان‌ صدایی‌ برخوردارند.

    شکم این ساز بسیار بزرگ و گلابی شکل و دسته آن بسیار کوتاه‌ است. به طوری که قسمت اعظم طول سیم‌ها در امتداد شکم قرار گرفته‌است. سطح رویی شکم از جنس چوب است که بر آن پنجره‌هایی مشبک ایجاد شده‌است. عود فاقد «دستان» است و خرک ساز کوتاه و تا اندازه‌ای کشیده‌است. عود دارای ده سیم یا ۵ سیم جفتی است البته در برخی مواقع استادان قالب شکنی کرده و دو یا یک سیم در قسمت پایین قبل از سیم دو به ساز اضافه می‌کنند . سیم‌های جفت با هم همصدا (کوک) می‌شوند و هر یک از سیم‌های دهگانه، یک گوشی مخصوص به خود دارد؛ گوشی‌ها در دو طرف جعبه گوشی (سر ساز) قرار گرفته‌اند.

    عود بم‌ترین ساز بین سازهای زهی است؛ نت نویسی آن با کلید سل است که جمعا دو اکتاو است. و یک «اکتاو» بم‌تر از نت نوشته شده شنیده می‌شود. سیم بم معمولاً نقش «واخوان» دارد و گاه این سیم جفت نیست. صدای عود به نحوی است که صدای اکتاو چهارم پیانو از راست به چپ برابری دارد و در اصل باید عود را با کلید «فا» نواخت یعنی صدای اصلی عود یک اکتاو پایین‌تر از آن است که امروز متداول شده‌است .
    مضراب عود از پر مرغ (یا پر طاووس و شاه‌پر عقاب ) تهیه شده‌است و گاه نیز نوازنده با مضراب دیگری ساز را می‌نوازد. نوازنده‌های امروزی از مضراب‌های پلاستیکی استفاده می‌کنند.صدای عود بم، نرم و در عین حال گرم و جذاب و نسبتاً قوی است. این ساز نقش تک‌نواز و هم‌نواز هر دو را به خوبی می‌تواند ایفا کند.

    کاسه طنینی و صفحه ی رو

    کاسه طنینی بربط مانند گلابی است که از طول به دوقسمت مساوی تقسیم، وازترک های چوبی متعدد به هم پیوسته تشکیل شده است. ترک ها از یک سو در پایین کاسه و از دیگر سو نزدیک دسته به یکدیگرمی رسند. صفحه ی روی بربط از جنس چوب است که به منظور صدا دهی بهتر ازچوب کاج استفاده می شود. دو دایره ی کوچک و یک دایره ی بزرگ تر مشبک از جنس استخوان برای خروج صدا از کاسه بر روی صفحه تعبیه شده است و خرک در قسمت پایین صفحه قرار می گیرد. برروی صفحه، به فاصله ی کمی از خرک در محل برخورد مضراب با وترها، صفحه کوچک بیضی شکلی از جنس چوب یا استخوان چسبانده می شود تا به دلیل کوتاهی ارتفاع خرک، از برخورد مضراب با وترها صفحه اصلی ساییده نشود.

    پل

    در پنج نقطه از صفحه به طرف داخل کاسه پل هایی افقی متصل به صفحه و جود دارند که از تغییر شکل یافتن صفحه جلوگیری می کنند.

    خرک و سیم گیر

    خرک بربط قطعه چوبی به طول تقریبی 10 سانتی متر است که در قسمت پایین کاسه قرار می گیرد و روی آن شیارهای کم عمقی برای عبور وترها ایجاد شده اند. در ساخت بعضی بربط ها، وترها به«سیم گیر» ی که در انتهای بدنه ی کاسه است وصل می شوند و در بعضی دیگرخرک وظیفه «سیم گیر» را نیز به عهده دارد، به این صورت که وترها در سوراخ هایی که روی خرک وجود دارند گره می خورند و به طرف گوشی ها می روند. معمولا خرک را مستقیما به صفحه رو نمی چسبانند و بین خرک و صفحه تکه ای چوب یا صدف قرار می دهند.

    دسته

    بربط دارای دسته کوتاه چوبی، تقریبا به اندازه یک سوم طول کاسه و قطر حدود 10 سانتی متر است. در قدیم روی دسته بربط دستان بندی می شد ولی امروزه دسته فاقد دستان بندی است. بعضی تزیینات که در ساخت دسته به کار می روند مشابه خط دستان هستند. دسته از یک طرف به کاسه طنینی و از طرف دیگربه سرپنجه متصل است.

    سرپنجه

    سرپنجه یا جعبه گوشی ها  محفظه ای است تو خالی که در ابتدای طول دسته قرار دارد و کمی متمایل ب طرف عقب ساخته می شود. سر پنجه محل قرار گرفتن گوشی هاست و در هر یک از طرفین آن پنج گوشی قرار دارند.

    گوشی ها

    بربط دارای 10 گوشی به تعداد وترهای ساز است. گوشی ها از جنس چوب به شکل میخ سر پهن ساخته می شوند که قسمت پهن آنها بیرون سرپنجه و در دست چپ نوازنده برای کوک کردن وترها قرار می گیرد و انتهای باریک آنها درون شیارهای کم عمق آن عبور می کنند.

    شیطانک

    قطعه چوب باریک و کم ارتفاعی است به عرض دسته و ارتفاع حدود یک میلی متر، بین دسته و سرپنجه، که وترها از درون شیارهای کم عمق آن عبور می کنند.

    تعداد و جنس وترها

    بربط دارای 10 وتر است که دو به دوبا هم همصدا کوک می شوند. در بعضی بربط ها بم ترین وتر را تکی می بندند و بیشتر برای صدای واخوان در نظر گرفته می شود. جنس وترها از زه ( روده تابیده گوسفند) یا ابریشم تابیده با روکش فلزی و یا سیم های نایلونی با ضخامت های مختلف است. معمولا وترهای هشتم تا دهم روکش فلزی دارند. وترهای گیتار بر روی بربط صدا دهی خوبی دارند. وترهایی خاص این سازنیز در کارخانه ها ساخته می شوند که شماره 504 آن مورد تایید نوازندگان ایرانی است.

    وسعت

    وسعت معمول صدای بربط حدود دو اکتاو است که به علت کوتاهی دسته سازحدود یک اکتاو ونیم از منطقه صوتی وسط، صدا دهی بهتری دارد.

    کوک وترها

    روی دسته بربط، به علت عدم وجود دستان بندی، اجرای تمام فواصل موسیقی ایرانی (پرده، نیم پرده و ربع پرده) ممکن است. بجزوتر بم، نسبت صوتی وترها با یکدیگر فاصله چهارم درست پایین رونده است. صدا دهی حقیقی یک اکتاو بم تر از نت های نوشته شده است.

    کلید نت نویسی

    نت نویسی بربط معمولا با کلید سل خط دوم حامل است و چون از نت نوشته شده، یک اکتاو بم تر صدا می دهد بهتر است حدود د یک اکتاو از میدان صدا در بم با کلید فا خط چهارم نت نویسی شود.

    مضراب

    جنس مضراب بربط از شاه پر،پرندگان بزرگ یا پلاستیک نرم است که با انگشت های دست راست گرفته می شود.

    ویژگی های دیگر بربط

    به استناد منابع تاریخی، بربط یک ساز ایرانی الاصل است و انواع آن نیز با تغییراتی در اروپا، ترکیه و کشورهای عربی معمول اند. در این ساز معمولا کشش زمان نت ها با استفاده از واخوان، به اجزای کوچک تر تقسیم می شود و بازخمه های پی در پی بر نت و وترواخوان، ایجاد می شود. اجرای نت های کشش دار با مضراب ریز هم امکان پذیر است.

    نت های روی وتر بم را می توان با انگشت شست دست چپ اجرا کرد.

    آکوردهای دو و سه صدایی، به ویژه به صورت آرپژدر بربط قابل اجرا هستند.

    علایم مضرابهای چپ و راست و دست باز مانند علایم یاد شده در تارهستند.

    در انگشت گذاری، شماره ی یک برای انگشت سبابه، شماره 2 برای انگشت وسطی، شماره 3 برای انگشت چهارم و شماره 4 برای انگشت کوچک نوشته می شود.

    مضراب راست (˄) از بالا به پایین، و مضراب چپ(˅) از پایین به بالا نواخته می شود و از علامت Ƭ برای ریز استفاده می کنند.

    بربط، سازی است که برای ایجاد صدای بم در گروه نوازی استفاده می شود و قدرت تک نوازی نیز دارد. تمام علایمی که در تئوری موسیقی برای ایجاد حالت ها و حرکات وجود دارند (تکیه، حروف زینت، گلیساندوی طولی، دوبل نت و...) برروی این ساز نیز قابل اجرا هستند.

    آشنایی با استاد عود آموزشگاه موسیقی چکاد

  • کمانچه

     

    کمانچه

    از سازهای زهی آرشه ای مقید استشکم ساز کروی و توخالی است که مقطع نسبتاً کوچکی از آن در جلو به دهانه‌ای اختصاص یافته و

    روی دهانه پوست کشیده شده و بر روی پوست، خرکی تقریباً شبیه به خرک تار و نه کاملاً عمود بر سیم‌ها قرار گرفته‌است. دسته فاقد پرده

    می‌باشد.

    سر ساز متشکل است از جعبهٔ گوشی‌ها که در دو طرف آن هر یک دو گوشی کار گذاشته شده و یک قبه که در بالای جعبه قرار گرفته‌است. طول

    ساز تا سر قبه حدود ۸۰ سانتی‌متر است.

    درگذشته این ساز بدون سیم گیر که به شکل کنونی وجود دارد بوده است در گذشته سیم‌ها مستقیماً به ساز وصل می‌شدند همانند سه تار یا

    به وسیله قطعه فلزی سیم هابه آن ربط داده می‌شد. پس از ورود ویلن به ایران، تاندون ویلن (پیچ‌های کوچک تنظیم کوک) به سیم گیر اضافه شد

    تا نوازنده بتواند ساز را دقیق کوک کند.

    تا پیش از ورود ویلن به ایران، جنس سیم‌های کمانچه ابریشمی یا از روده تابیده شده حیوانات بود و توانایی گرفتن کوک بالا را نداشت. پس از ورود

    ویلن به ایران، سیم‌های ویلن جایگزین سیم‌های کمانچه شد.

     کمانچهٔ امروزی دارای ۴ سیم می‌باشد. کمانچه در زمان قدیم تنها سه سیم داشته و پس از ورود ویولن به ایران به تقلید از آن سیم چهارم به آن

    افزوده شده‌است.

    اساتید کمانچه آموزشگاه موسیقی چکاد

  • گیتار

     

    گیتار

    گیتار از انواع سازهای زهی – زخمه ای می باشد که با پیک (مضراب) یا انگشت نواخته می‌شود و از این جهت که سیم‌های آن در اثر ارتعاش تولید صدا می‌کنند، به سازهای گروه کوردوفون  (Chordophones) یا زه صداتعلق دارد.تعداد سیم های گیتار شش عدد است . نت نویسی گیتار با کلید سل می باشد. و صدادهی آن یک اکتاو بم تر ار نت نوشته شده می باشد.جنس پرده های (FRET) ساز از فلز می باشد و تعداد آنها 19 عدد می باشد.وسعت صدای گیتار حدود سه اکتاو می باشد.

    انواع گیتار

    گیتار کلاسیک : صدای سیمها به وسیله جعبه رزونانس (کاسه ساز) ارتعاش پیدا میکند و دارای سه  سیم نایلونی و سه سیم فلزی که یکروکش ابریشمی به دور آن تنیده شده است.

    گیتار آکوستیک : صدای سیمها به وسیله جعبه رزونانس (کاسه ساز) ارتعاش پیدا میکند و از شش سیم فلزی با ضخامت های متفاوت ساخته شده است. و از نظر شکل ظاهری کمی با گیتار کلاسیک متفاوت است.

    گیتار الکتریک : صدای سیم ها از طریق کاسه رزونانس تقویت نمی شود و صدا توسط پیکاپ به شکل سیگنال الکتریکی درآمده، که بعد از طی کردن مسیرهایی در برخی ادوات الکتریکی، به وسیله آمپلی فایر تقویت می‌شود و از طریق اسپیکرهای آمپلی فایر به گوش می‌رسد.

    از نوازندگان مطرح گیتار کلاسیک می توان به فرانسیسکو تارگا (۱۸۵۲-۱۹۰۹)،و آندرس سگوویا(1893-1987) اشاره کرد.

    اساتید گیتار در آموزشگاه موسیقی چکاد

     

  • ویولن

     

    ویولن

    ویولن یک ساز زهی و آرشه‌ای است و کوچک‌ترین عضو سازهای زهی آرشه‌ای  محسوب می شود.ویولن دارای چهار سیم است که کوک آن ها از زیر به بم به ترتیب می (سیم اول)، لا (سیم دوم)، ر (سیم سوم)، سل (سیم چهارم ) می باشداصوات سیم‌های مجاور نسبت به‌یکدیگر فاصله پنجم درست تشکیل می‌دهند.ویولن از جمله سازهای بدون دستان (پرده) می باشد و به همین دلیل  قادر است تمام فواصل کروماتیک و کوچک‌تر از آن و  همچنین فواصل کروماتیک مخصوص موسیقی ایرانی را نیز اجرا نماید.

     ویلن حدود1550 م. با اقتباس از فیدل (کمانچه) ، ربک و (( لیردابراچیو)) ی قرون وسطی ابداع شد. جزئیات تکامل این سازکاملا روشن نیست اما ویلن های اولیه هم دارای چهارسیم، گوشی کوک در کنار دسته، جدارهای کنگره دارو شیارهای صوتی F مانند بودن و اختلاف زیادی با ویولن های امروزی نداشتند.درایتالیا از قرن شانزدهم ساختن ویولن آغاز شد و بعدها توسط استرادیواری(stradivari) گوارنری(Guarneri) وآماتی(Amati) به اوج شکوفایی خود رسید. درطول قرن هجدهم نوازندگان چیره دست و آهنگسازانی چون ویوالدی و تارتینی، گستره وسیعی به تکنیک نواختن این سازبخشیدند.

     

    ویولن درمحدوده ی سوپرانوی بخش سازهای زهی آرشه ای است و هنگام نواختن، آن را روی شانه چپ می گذارند و با سمت چپ چانه، و از قسمت پایین با بازو و دست چپ، آن را ( از گردن ساز) نگه می دارند. تمام تکنیک ها و افکت های رنگی گفته شده، در این ساز قابل اجرا هستند.

     

    کوک، محدوده صوتی و انگشت گذاری ویولن

     موسیقی برای ویولن در کلید سل نوشته می شود. اعداد رومی بالای خطوط حامل در شکل زیر، نشان دهنده سیم های ویولن هستند.

     محدوده صوتی ویولن

     محدوده کاربذد ویولن (بدون استفاده ازهارمونیک ها) ازG تا E7 است اما در موسیقی های تک نوازی یا در ارکستر مجلسی تا B یا حتی بالاتر ازآن نیز امکان پذیر است. باید توجه داشت که کنترل کوک دقیق در محدوده ی خیلی بالا در هر نوع ساز زهی مشکل است. در دوره ی کلاسیک، محدوده ویولن تا A بود. بعد از پوزیسیون هفتم، جایی که نت (لا) بالاترین نت است فضای بین انگشت ها کوچک تر می شود.

     

    انگشت گذاری ویولن

     

    انگشت گذاری برای پنج پوزیسیون اول در ویولن مطابق این نمودار است:

    توجه داشته باشید که نت G سیم دست باز تا C# فقط در یک سیم قابل دسترسی هستند. از نت D4 هر نت می تواند روی بیشتر از یک سیم نواخته شود.

    مثلا D4 را می توان با سیم دست بازیا با انگشت چهارم روی سیم G درپوزیسیون اول نواخت. همچنین می توان با انگشت سوم روی سیم G در پوزیسیون دوم، یا با انگشت دوم روی سیم G در پوزیسیون سوم و یا با انگشت اول روی سیم G در پوزیسیون پنجم نواخت.

    اگرآهنگساز یا ارکستراتور(تنظیم کننده ی اثر برای ارکستر) با انگشت گذاری سازآشنایی کامل داشته باشد، برای تولید تمبر(رنگ صوتی) خاص در اثر، انگشت گذاری را در پارتیتور مشخص می کند. تولید تمبر خاص، به این شکل است که مثلا سیم های دست باز صدای خاصی دارند و در قطعات با تمپوی سریع، ترکیب نت های سیم های دست باز و گرفته شده، صدای نا موزونی نمی دهند. اما در قطعات با تمپوی کند و تاثیرگذار، آهنگساز خواهان آن است که تمام تن ها رنگ یکسانی داشته باشند.

    نواختن روی یک سیم در ساز ویولن

    اگر آهنگساز و یا ارکستراتور نیاز داشته باشد بخشی منحصراَ روی یک سیم نواخته شود ، آن بخش باید واژه SUL به اضافه­ی نام سیم ذکر شوند. مثلا  sul D یا sul A. فرانسوی ها بیشتر ترجیح میدهند از اعداد رومی استفاده کنند و این قاعده برای تمام سازهای این خانواده صدق میکند.

    سیم سل(G) ویولن

    سیم سل ضخیم ترین و رساترین سیم از چهار سیم ویولن است و همانطور که نوازنده به پوزسیونهای بالاتر در این سیم می رود ، به علت کوتاه تر شدن ویبراسیون صدا فشرده تر می شود.

    سیم لا(A)ویولن

    ویژگی های صدای سیم لا در پوزسیون اول بسیار چشمگیر و مورد توجه است. این سیم در پوزسیونهای بالاتر شفافیت و قدرت خود را از دست میدهد. پوزسیونهای بالاتر برای قسمتهای تغزلی مناسب اند و اگر در آنها شفافیت و درخشندگی مورد نظر باشد نوازنده باید از سیم می ( E ) برای بقیه قسمت استفاده کند.

     اجرای آکوردهای چند صدایی( multiple stops) در ساز ویولن

    در کارهای ارکستری معمولا راحت ترین آکورد های دوتایی استفاده می شوند. بویژه برای افکت های آکوردی یا قطعات پرصدا. از آنجا که ارکستر سمفونیک حداقل شانزده ویولن اول و چهارده ویولن دوم دارد قسمتهایی که برای یک نوازنده نواختن آن مشکل است با divisi آسان می شوند.

    هارمونیک ها(harmonics)

     

    گاهی اوقات در یولن تنها و موسیقی مجلسی آهنگساز از نوازنده میخواهد تا هارمونیک های مصنوعی متفاوت با آنچه در بخش کل سازهای زهی بحث شد تولید کند. این روش به ندرت در کارهای ارکستر استفاده میشود زیرا تنهای تولید شده در این روش ضعیف اند. از آنجا که تولید هارمونیک های مصنوعی در بحث زیر آسانترین راه برای نواختن است این روش در پارتیتورهای ارکستری بیشتر دیده می شود.

     

     

     

     

    از نوازندگان مطرح ویولن می توان به آنتونیو ویوالدی (۱۷۴۱-۱۶۷۸) ، نیکولوپاگانینی( ۱۷۸۲- ۱۸۴۰) و یهودی منوهین(۱۹۱۶ -۱۹۹۹) اشاره کرد.

    آشنایی با استاد ویولن آموزشگاه موسیقی چکاد

نشانی: تهران (غرب)، بلوار مرزداران، ابتدای بلوار شهید سرتیپ بهرام آریافر،نبش خیابان خلیج فارس، پلاک 10، ساختمان نگین خلیج فارس،  واحد 7

تلفن : 44245641-44246229 (021)

ایمیل: info@chakadmusic.com

اینستاگرام آموزشگاه موسیقی چکاد   کانال تلگرام آموزشگاه موسیقی چکاد  گوگل پلاس آموزشگاه موسیقی چکاد   کانال ویدئوهای آموزشگاه موسیقی چکاد در آپارات

 

 

logo-samandehi