تنبور

  • تنبور

    تنبور سازی است که دسته‌ای بلند و کاسه‌ای گلابی شکل دارد و معمولاً از چوب توت ساخته می‌شود. کاسه آن به دو صورت یک تکه (کاسه‌ای) که از قدیم مرسوم بوده و چند تکه‌ای (ترکه‌ای یا چمنی) است که به تقلید از کاسه سه تار در دهه‌های اخیر ساخته شده است. طول این ساز در بین ۷۰ تا ۸۰ سانتیمتر و دارای سه سیم است، یکی واخوان و دو سیم اصلی. در زمان قدیم به گفته فارابی از یک و یا دو سیم اصلی استفاده می شدهاست که اکنون به صورت سه سیم معمول است. این ساز دارای چهارده پرده ونیم پرده (دستان) و فاقد ربع پرده می‌باشد. تنبور را با چهار انگشت دست راست و بدون استفاده از مضراب مصنوعی می‌نوازند و تکنیک‌های دست چپ آن شبیه دیگر سازهای زهی دسته دار مانند تار و سه تار است و مضراب‌های اصلی آن عبارتند از انواع مضراب راست و چپ، انواع مضراب ریز، گل‌ریز، غنچه، دوچپ ،شر و...

    در رپرتوار موسیقی تنبور حدود ۷۲ مقام وجود دارد که ۱۶ مقام آنها مربوط به مقام‌های مجلسی و ۵۶ مقام نیز مربوط به مقام‌های حقانی یا کلام است. پایه و اساس موسیقی تنبور همانند موسیقی کلاسیک ایرانی بدیهه سرایی است. به طور مثال اگر نوازنده‌ای یک مقام را دو بار در یک روز هم اجرا کند، به طور یقین یکسان در نمی‌آید. یکی از خصوصیت‌های مقام‌های تنبور قابلیت مدگردی آنهاست، یعنی نوازنده عملاً می‌تواند از یک مقام به دیگر مقام‌ها مدگردی کند و پس از انتقال از چند مقام به مقام اصلی بازگردد.

    مقام‌های تنبور به سه دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

     

    • مقام‌های کلام (حقانی)
    • مقام‌های مجلسی (باستانی)
    • مقام های مجازی

     

  • کتاب "ته رزهای باستانی تنبور" منتشر شد

    کتاب ته رزهای باستانی تنبورکتاب «ته رزهای باستانی تنبور» که با تلاش «حیدر کاکی» نت نویسی و گرد آوری شده است، از سوی «انتشارات موسیقی عارف» منتشر شد.

    به گزارش سایت خبری و تحلیلی «موسیقی ایرانیان»، کتاب «ته رزهای باستانی تنبور»، «حیدرکاکی» آوانگار کتاب «ته رزهای باستانی تنبور»، (روایت سازی مقامات مجلسی ومجازی) به روایت استاد «علی اکبر مرادی» است و این اثر به تازگی منتشر و در دسترس مخاطبان قرار گرفته است.

    کاکی در خصوص این اثر نوشته است: «روایت سازی «مقامات مجلسی و مجازی تنبور»، آوانگاری یک فرهنگ صوتی است که آموزش آن تاکنون شفاهی وبصورت سینه به سینه بوده، اما با نت نویسی آموزشی و تحلیلی برای نخستین بار مکتوب و از نشانه ها و علامتهایی که ویژه نوازندگی تنبور میباشد استفاده گردید. این نشانه ها هنگام فراگیری، کاربردی عملی دارند و باعث آسانی در اجرای ساز و متناسب با فرهنگ نوازندگی این ساز کهن ومقامهای آن می باشد.

    در این کتاب همه مقامهای مجلسی ومجازی و گوشه های مختلف آنها با روش تقریری و دقیق و نه توصیفی نت نویسی شده اند. درثبت وآوانویسی آنها بخشهای مختلف مقامها تفکیک و گوشه ها به صورت آغاز مقام،آوازهای هرمقام، زمزمه ها، بخشهای ریتمیک و فرودهای گوناگون تقسیم بندی و برابر اثر صوتی منتشر شدهء استاد «علی اکبر مرادی» با هدف آموزش و فراگیری هنرجویان علا قه مند به این ساز، بصورت بیکلام ثبت شده است. البته دومقام «قه تار» و «هجرانی» که در اثر یاد شده بصورت بداهه ضبط شده بودند، در این کتاب بر پایه روایت باکلام در مقامات «یاری» نوشته شده اند.

    امید است که نت نویسی مقامهای مجلسی و مجازی موجب ارتقا، گسترش ومعرفی بیشترموسیقی تنبور شود و ضمن کمک به فراگیری علاقه مندان این موسیقی، پژوهشگران موسیقی و آهنگسازان نیز بتوانند، ارتباط کتبی با آن برقرار کنند.»

    آثارمنتشر شده از این موزیسین، نگارش مقالات پژوهشی در ماهنامه‌ی هنرموسیقی و فصلنامه ماهور، آلبوم طرز تنبور ازآوای باربد، آلبوم موسیقی نوایی دیگر(تنبور و پیانو)حوزه هنری، آلبوم سحرگاهان باصدای بیژن کامکار ازسروه تنبور، آلبوم نوای تنبور، نشرماهور، کتاب زمینه شناخت تنبور، انتشارات نوید شیراز و کتاب ته رزهای باستانی تنبور می باشند.

    شایان ذکر است که کتاب ««ته رزهای باستانی تنبور»، (روایت سازی مقامات مجلسی ومجازی) به روایت استاد «علی اکبر مرادی» و آوانگاری «حیدر کاکی»، چندی پیش با حضور بزرگان موسیقی همچون «شهرام ناظری»، «حسین علیزاده»، «محمدرضا درویشی»، «علی اکبر شکارچی»، «علی اکبر مرادی»، «کیهان کلهر» و…همزمان با برگزاری «جشنواره کهن آواهای تنبور»، رونمایی شد و «حیدر کاکی» که یکی از داوران آن جشنواره نیز بود، به معرفی و تشریح اثر خود پرداخت. این کتاب از سوی«انتشارات موسیقی عارف»، راهی بازار شده و علاقمندان می توانند جهت تهیه آن به مراکز معتبر فروش در بازار فرهنگ و هنر و موسیقی مراجعه نمایند.

    منبع: سایت موسیقی ایرانیان

نشانی: تهران(غرب)، بلوار مرزداران، 

           ابتـدای خیـابـان آریـافــر،

          ساختمان نگین خلیج فارس، طبقه 4 

تلفن : 44245641-44246229 (021)

ایمیل: info@chakadmusic.com