تنبور

  • آموزش سه تار، تار و تنبور توسط استاد مهدی رستمی

    مهدی رستمی، نوازنده و مدرس سه تار و تنبور

    کارشناسی نوازندگی موسیقی ایرانی از دانشگاه موسیقی سوره تهران

     

    مهدی رستمی فراگیری موسیقی را از سن 8 سالگی زیر نظر سیاووش نورپور و ابراهیم سپهری در کرمانشاه آغاز نمود.

    در سال 1379  برای تحصیل موسیقی به کشور هند مهاجرت نمود و در Spicer Memorial Collage تحصیلات خود را پی گرفت. پس از آن به ایران بازگشته و در سال 1382 با ورود به دانشگاه سوره به تحصیل نوازندگی ساز ایرانی پرداخت.

    همچنین از سال 1383 به مدت سه سال در محضر استاد محمد رضا لطفی به فراگیری دوره های عالی ردیف نوازی ، اصول بداهه نوازی و همچنین جواب آواز پرداخت.

    از سوابق هنری ایشان می توان به تکنوازی  و گروه نوازی در چندین آلبوم اشاره نمود، از جمله :

    • " ارگ خاموش " آهنگساز : فریبرز رستمی. خواننده: علی و محمد سعیدی.
    • " در برابر بیکرانی ساکن " آهنگساز : سعید خاورنژاد.
    • " سبوی تشنه " آهنگساز : آرش کامور . خواننده : سالار عقیلی
    • " ترنمی برای صبح " آهنگساز : سیامک جهانگیری . خواننده : امیر مردانه.
    • آلبوم دو نوازی سه تار و تنبک در سال 2018 توسط شرکت ARC MUSIC در کشور انگلستان به نام Melodic Circles در دست انتشار است که به زودی همین آلبوم در ایران نیز بازنشر خواهد شد.

    ایشان همچنین به اجرای کنسرت های متعددی در ایران و کشورهای دیگر اقدام نموده اند که از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:

    • همکاری با گروه مشتاق به سرپرستی سیاووش نورپور و اجرا در اولین کنسرت های بعد از انقلاب و جنگ در شهر کرمانشاه در سال 1369 .
    • تشکیل گروه موسیقی عبور و اجرا در دانشگاه های تهران و شهرستان های دزفول ، سمنان ، بجنورد و.... در طی دوران تحصیل موسیقی.
    • شرکت در فستیوال Jevaher lalnehro در سال 1999 در کشور هند.
    • اجرا در کشور سنگاپور همراه گروه عبور در سال2004.
    • همکاری یا گروه موسیقی سروشان به سرپرستی آرش کامور و شرکت در فستیوال Casa Asia در کشور اسپانیا در سال 2006.
    • 2011 اجرا دو نوازی سه تار و تنبک همراه ادیب رستمی در فستیوال Buxton کشور انگلستان.
    • 2013 اجرا همرا خانم تارا جاف نوازنده و خواننده مطرح ساز هارپ در سالن Kings place کشور انگلستان و شروع پروژه Reflection of silence همراه تارا جاف و ادیب رستمی تا کنون. این کنسرت ها از نظر مجله معروف songlinse magazine جزو ده برنامه مطرح کشور انگلستان در سال 2013 عنوان شد.
    • 2014 اجرا با گیلاد آتزمون نوازنده مطرح ساکسیفون در سالن kings place و اجرا پروژه موسیقی جز به نام
    • 1393 کنسرت ساز و آواز همراه حسین علیشاپور ، شبهای استاد ادیب خوانساری و منوچهر همایونپور در سالن خانه هنرمندان تهران.
    • 1394 کنسرت ساز و آواز " گره " همراه حسین علیشاپور در سالن رودکی تهران.
    • 1395 کنسرت ساز و آواز تقدیم به استاد محمد رضا شجریان همراه حسین علیشاپور
    • 2015 اجرا پروژه ی Reflection of silence همراه خواننده مهمان حسین علیشاپور در بیش از ده شهر از جمله منچستر ، شفیلد ، ساوسمپتون، برمینگام و.... در کشور انگلستان.
    • 1395 اجرا تکنوازی در اولین جشنواره موسیقی کلاسیک ایرانی سالن رودکی تهران.
    • 2016 اجرا در فستوال Nour festival در لندن .
    • 2017 آغاز همکاری با خانم مایا یوسف نوازنده به نام ساز قانون در لندن و اجرا در سالن اصلی Barbican .
    • 2018 اجرا در Asia House همراه ادیب رستمی نوازنده کمانچه و تنبک.

    آشنایی با ساز سه تار

    آشنایی با ساز تار

    آشنایی با ساز تنبور

    اساتید تار در آموزشگاه موسیقی چکاد

    اساتید سه تار در آموزشگاه موسیقی چکاد

    اساتید تنبور در آموزشگاه موسیقی چکاد

     

    آرش سعیدیان، مدرس عود، دف و هنگ درام
  • تنبور

    کلیات

    کردستان و بخشی از آن که کرمانشاه (کرمانشاهان) نامیده می شود یکی از مهم ترین مناطق موسیقایی ایران است. موسیقی این منطقه را می توان به سه بخش کلی مقام های مجازی، مقام های مجلسی (باستانی) و مقام های کلام (حقانی) تقسیم کرد.

    الف. مقام های مجازی

    به مقام های مجازی گورانی نیز می گویند. تصنیف ها، ترانه ها، آهنگ های رقص و بسیاری از نمونه های مختلف موسیقی کردی در این بخش قرار می گیرند. این مقام ها تا حدودی از دو نوع دیگر (مقام های مجلسی و کلام ها) جدیدترند. مقام های مجازی در مقایسه با دو گروه دیگر مقام دیگر اگرچه از روحانیت کم تری برخوردارند، اما ویژگی های هنری والایی دارند. تنبور در این بخش جایگاهی ندارد، زیرا به نظر می رسد که دستان بندی تنبور برای اجرای مقام های مجازی مناسب نیست. بیش تر مقام های مجازی و آهنگ های منشعب از آن ها در پرده هایی اجرا می شوند که با فواصل مقام شور و متعلقات آن قابل مقایسه اند و در تنبور، دستان هایی که پاسخ گوی این فواصل باشند، وجود ندارند. مقام های مجازی با آواز، سُرنا و دهل، دوزله، نرمه نای و تمبک، شمشال و کمانچه اجرا می شوند. این مقام ها تنوع شگفت انگیزی دارند و به اعتباری، گسترده ترین بخش موسیقی کردستان و کرمانشاهان محسوب می شوند.

    ب. مقام های مجلسی (باستانی)

    تنبور نوازان گاه به این مقام ها، غیر یاری، غیر کلام یا غیر حقانی نیز می گویند. تنبور مهم ترین ساز اجرا کننده مقام های مجلسی است. بخشی از این مقام ها با سازهای سُرنا و دهل، دوزله، نرمه نای و تمبک و شمشال نیز اجرا می شوند که تعدادی از آن ها به علت پیچیدگی و نامأنوس بودن، فراموش شده اند. در میان این مقام ها حدود 14 مقام از بقیه مهم تر هستند. نام ها و محتوای این 14 مقام که گاه به روایت تنبورنوازان به 20 مقام هم می رسد، نزد آن ها متفاوت است. تعدادی از این مقام ها مانند ساروخانی، قطار و گِله و دَرَه دارای متر آزاد هستند و تعدادی دیگر مانند جنگه را، جلوشاهی، بایَه بایَه، خان امیری، سوار سوار، گُل و خار و انواع سماع، متر مشخص دارند. برخی از این مقام ها مانند خان امیری، جلوشاهی، جنگه را، سوار سوار و انواع سماع، سازی هستند و برخی دیگر مانند ساروخانی، قطار، سحری، گِله و دَرَه و گَل و خار آوازی هستند و با همراهی تنبور اجرا می شوند.

    علی اکبر مرادی (گوران) مقام های مجلسی را چنین معرفی می کند:

    1. سرطرز
    2. غریبی
    3. ساروخانی
    4. سحری
    5. قطار
    6. هجرانی
    7. طرز رستم (رُسَم)
    8. لاوای لاو مجازی (مجنونی)
    9. باریه
    10. پاوَه موری (پاموری)
    11. گِل و دره
    12. گُل و خار
    13. مجنونی (دو والَه)
    14. الوند
    15. بالادستان
    16. خان احمد خانی

    ج. مقام های کلام (یاری، حقانی)

    بخش دیگری از مقام های تنبور که بخش  بسیار مهم آن نیز محسوب می شود، مقام ها یا آهنگ هایی است که به کلام شهرت دارندو به اعتباری، تنبور با این مقام ها شناخته می شود. این مقام ها فقط با تنبور و آواز اجرا می شوند. هرکلام متن معینی دارد و این متن ها از گفته ها و سروده های بزرگان یارسان (اهل حق) است.

    در مورد تعداد و محتوای کلام ها از نظر شعر و موسیقی در دو حوزه گوران و صحنه تقریباً اتفاق نظر وجود دارد. البته به خاطر تفاوت نسبی برخی از آداب و رسوم، لهجه و جغرافیای این دو منطقه گاه شاهد تفاوت هایی در چگونگی اجرای یک کلام واحد هستیم. در منطقه گوران، لهجه غلیظ تر و اصیل تر  است و در صحنه، متن با صراحت بیشتری ادا می شود.

    منتخبی از عنوان های کلام ها به روایت علی اکبر مرادی:

    1. سر خِیوی (سِرّ غیبی)
    2. بَلی ها
    3. هِی دُوس (دوست)
    4. تَنَه میری (تو بزرگی)
    5. لاو هی لاو ]دو نمونه[
    6. بابا نااُوسی ]دو نمونه[
    7. بابا جلیلی
    8. خاص بژنه (خوب بساز، خوب عمل کن _ اشاره به خداوند است)
    9. یاران جَم نیان (یاران جمع به پا کردند)
    10. رژیان دالاهو (دالاهوی زیبا شده)

    و...

    تنبور

    تنبور، ساز باستانی ایران و ساز آئینی و مذهبی سلسله اهل حق به شمار می رود. این ساز از معدود سازهای رایج در ایران است که مقدس شمرده می شود. تنبور در منطقه گوران و کرند به تَمیُرَه، در منطقه صحنه به تَمیرَه و در میان لک های لرستان و کرمانشاهان به تموره معروف استو در شعرهای سید یعقوب ماهیدشتی به صورت تمور آمده استو در مجلس نیاز و حلقه ذکر سلسله یارسان (اهل حق) تنبور تنها سازی است که اجازه دخول دارد و ظاهراً از بدو پیدایش این سلسله از جمله لوازم مجلس نیاز و حلقه ذکر یارسان بوده است. این ساز در جامعه اهل حق از حرمت و قداست خاصی برخوردار است. اگرچه به جز تنبورنوازان اهل حق، نوازندگان غیر اهل حق نیز از تنبور استفاده می کنند، اما این نوازندگان نیز متوجه اهمیت و حرمت این ساز هستند.

    ویژگی های ظاهری و ساختاری

    تنبور سازی است که دسته‌ای بلند و کاسه‌ای گلابی شکل دارد و معمولاً از چوب توت ساخته می‌شود. کاسه آن به دو صورت یک تکه (کاسه‌ای) که از قدیم مرسوم بوده و چند تکه‌ای (ترکه‌ای یا چمنی) است که به تقلید از کاسه سه تار در دهه‌های اخیر ساخته شده است. طول این ساز در بین ۷۰ تا ۸۰ سانتیمتر و دارای سه سیم است، یکی واخوان و دو سیم اصلی. در زمان قدیم به گفته فارابی از یک و یا دو سیم اصلی استفاده می شدهاست که اکنون به صورت سه سیم معمول است. این ساز دارای چهارده پرده ونیم پرده (دستان) و فاقد ربع پرده می‌باشد. تنبور را با چهار انگشت دست راست و بدون استفاده از مضراب مصنوعی می‌نوازند و تکنیک‌های دست چپ آن شبیه دیگر سازهای زهی دسته دار مانند تار و سه تار است و مضراب‌های اصلی آن عبارتند از انواع مضراب راست و چپ، انواع مضراب ریز، گل‌ریز، غنچه، دوچپ ،شر و...

    نظام دستان بندی

    1. تنبور قدیمی استاد حسین (گهواره – گوران): متعلق به 160 سال پیش از روستای گهواره گوران. این تنبور به عنوان میراث خانوادگی نزد اسدالله و یدالله فرمانی در گهواره گوران نگهداری می شود.
    2. تنبور قدیمی استاد چنگیز (گهواره – گوران): متعلق به 70 سال پیش از روستای گهواره گوران. این تنبور نیز به عنوان میراث خانوادگی نزد اسدالله و یدالله فرمانی در گهواره گوران نگهداری می شود.
    3. تنبور علی اکبر مرادی (گهواره – گوران): ساخت اسدالله و یدالله فرمانی در گهواره گوران
    4. تنبور سید اصلان شاه ابراهیمی (صحنه): متعلق به 70 سال پیش، ساخت استاد خداوردی در صحنه
    5. تنبور سید امرالله شاه ابراهیمی (نمونه الف – صحنه): ساخت عبدالرضا رهنما در صحنه
    6. تنبور دیگری از سید امرالله شاه ابراهیمی (نمونه ب – صحنه): ساخت نریمان
    7. تنبور درویش امیر حیاتی (صحنه): (معروف به نداءُ الحق)، ساخت نریمان
    8. تنبور سید خلیل عالی نژاد (صحنه): ساخت نریمان

    تکنیک های اجرایی

    در اجرای مقام های مختلف اعم از مجلسی یا کلام، نقش تنبور از همراهی ساده آواز فراتر می رود و به نوعی مکالمه موسیقایی شبیه می شود. تنبور را بدون استفاده از مضراب با هر پنج انگشت دست راست می نوازند. پایین بودن کوک تنبور و ارتفاع نسبتاً کمِ خرک و نیز شیوه های ظریف نواختن و کم بودن مضراب های همراه با آکسان شدید، باعث شده است که تنبور از نظر حجم صوتی در زمره کم صداترین سازهای زهی زخمه ای ایران قرار گیرد. نقش و کارکرد تنبور به عنوان یک ساز آیینی و غالباً مذهبی نیز در تکنیک های اجرایی و نرم بودن صدای آن مؤثر بوده است.

    الف. تکنیک های اجرایی دست راست

    1. مضراب شر
    2. مضراب پس شُر
    3. مضراب شُر متوالی
    4. مضراب پیش شُر
    5. مضراب راست (با پنجه)
    6. مضراب راست (با سبابه)
    7. مضراب چپ (با سبابه)
    8. مضراب راست، چپ (با سبابه)
    9. مضراب چپ، راست (با سبابه)

    10.مضراب چپ با دو تک

    ب. تکنیک های اجرایی دست چپ

    1. ویبراسیون عرضی
    2. ویبراسیون طولی
    3. کَندن

    منبع:دایرة المعارف سازهای ایرانی تالیف محمدرضا درویشی

  • کتاب "ته رزهای باستانی تنبور" منتشر شد

    کتاب ته رزهای باستانی تنبورکتاب «ته رزهای باستانی تنبور» که با تلاش «حیدر کاکی» نت نویسی و گرد آوری شده است، از سوی «انتشارات موسیقی عارف» منتشر شد.

    به گزارش سایت خبری و تحلیلی «موسیقی ایرانیان»، کتاب «ته رزهای باستانی تنبور»، «حیدرکاکی» آوانگار کتاب «ته رزهای باستانی تنبور»، (روایت سازی مقامات مجلسی ومجازی) به روایت استاد «علی اکبر مرادی» است و این اثر به تازگی منتشر و در دسترس مخاطبان قرار گرفته است.

    کاکی در خصوص این اثر نوشته است: «روایت سازی «مقامات مجلسی و مجازی تنبور»، آوانگاری یک فرهنگ صوتی است که آموزش آن تاکنون شفاهی وبصورت سینه به سینه بوده، اما با نت نویسی آموزشی و تحلیلی برای نخستین بار مکتوب و از نشانه ها و علامتهایی که ویژه نوازندگی تنبور میباشد استفاده گردید. این نشانه ها هنگام فراگیری، کاربردی عملی دارند و باعث آسانی در اجرای ساز و متناسب با فرهنگ نوازندگی این ساز کهن ومقامهای آن می باشد.

    در این کتاب همه مقامهای مجلسی ومجازی و گوشه های مختلف آنها با روش تقریری و دقیق و نه توصیفی نت نویسی شده اند. درثبت وآوانویسی آنها بخشهای مختلف مقامها تفکیک و گوشه ها به صورت آغاز مقام،آوازهای هرمقام، زمزمه ها، بخشهای ریتمیک و فرودهای گوناگون تقسیم بندی و برابر اثر صوتی منتشر شدهء استاد «علی اکبر مرادی» با هدف آموزش و فراگیری هنرجویان علا قه مند به این ساز، بصورت بیکلام ثبت شده است. البته دومقام «قه تار» و «هجرانی» که در اثر یاد شده بصورت بداهه ضبط شده بودند، در این کتاب بر پایه روایت باکلام در مقامات «یاری» نوشته شده اند.

    امید است که نت نویسی مقامهای مجلسی و مجازی موجب ارتقا، گسترش ومعرفی بیشترموسیقی تنبور شود و ضمن کمک به فراگیری علاقه مندان این موسیقی، پژوهشگران موسیقی و آهنگسازان نیز بتوانند، ارتباط کتبی با آن برقرار کنند.»

    آثارمنتشر شده از این موزیسین، نگارش مقالات پژوهشی در ماهنامه‌ی هنرموسیقی و فصلنامه ماهور، آلبوم طرز تنبور ازآوای باربد، آلبوم موسیقی نوایی دیگر(تنبور و پیانو)حوزه هنری، آلبوم سحرگاهان باصدای بیژن کامکار ازسروه تنبور، آلبوم نوای تنبور، نشرماهور، کتاب زمینه شناخت تنبور، انتشارات نوید شیراز و کتاب ته رزهای باستانی تنبور می باشند.

    شایان ذکر است که کتاب ««ته رزهای باستانی تنبور»، (روایت سازی مقامات مجلسی ومجازی) به روایت استاد «علی اکبر مرادی» و آوانگاری «حیدر کاکی»، چندی پیش با حضور بزرگان موسیقی همچون «شهرام ناظری»، «حسین علیزاده»، «محمدرضا درویشی»، «علی اکبر شکارچی»، «علی اکبر مرادی»، «کیهان کلهر» و…همزمان با برگزاری «جشنواره کهن آواهای تنبور»، رونمایی شد و «حیدر کاکی» که یکی از داوران آن جشنواره نیز بود، به معرفی و تشریح اثر خود پرداخت. این کتاب از سوی«انتشارات موسیقی عارف»، راهی بازار شده و علاقمندان می توانند جهت تهیه آن به مراکز معتبر فروش در بازار فرهنگ و هنر و موسیقی مراجعه نمایند.

    منبع: سایت موسیقی ایرانیان

نشانی: تهران (غرب)، بلوار مرزداران، ابتدای بلوار شهید سرتیپ بهرام آریافر،نبش خیابان خلیج فارس، پلاک 10، ساختمان نگین خلیج فارس،  واحد 7

تلفن : 44245641-44246229 (021)

ایمیل: info@chakadmusic.com

اینستاگرام آموزشگاه موسیقی چکاد   گوگل پلاس آموزشگاه موسیقی چکاد   کانال ویدئوهای آموزشگاه موسیقی چکاد در آپارات

 

logo-samandehi